PROJECTEN
ZONDAG VAN
DE ARBEID
BIDDAG VOOR GEWAS
EN ARBEID
DANKDAG VOOR GEWAS EN ARBEID
WERKEN MET
BEZIELING
Inleiding
Bezieling
Kiezen vanuit je hart geeft energie
Verdere bezinning
Themabrochure
Handreiking
Stof voor bezinning en gesprek
Het arbeidspastoraat DISK maakt elk jaar gespreks- en werkmateriaal voor de viering van de biddag voor gewas en arbeid of de zondag van de arbeid of de dankdag voor gewas en arbeid. De voorbereidingen vinden landelijk plaats in nauwe samenwerking tussen de rooms-katholieke kerk en verschillende protestantse kerken. De protestantse kerken kennen het gebruik van de biddag (op 10 maart 2004) en de dankdag voor gewas en arbeid (op 4 november 2004). De rooms-katholieke kerk adviseert de zondag van de arbeid op of rond 1 mei te vieren (in 2004 op 25 april).
Misschien is bezieling het best te typeren als de gedrevenheid en het plezier dat we beleven wanneer we met onze levensenergie ergens helemaal voor gaan. 'Werken met bezieling' komt zeker niet alleen voor in het betaalde arbeidsproces. Veel mensen zetten zich met hart en ziel aan onbetaalde zorgarbeid of vrijwilligerswerk. De kerk is wat dit betreft een interessante organisatie. Enerzijds werken daar betaalde krachten, anderzijds zijn daar juist veel vrijwilligers actief, denk bijvoorbeeld aan diakenen zelf. Zo is de kerk een vindplaats van bezield betaald én onbetaald werk. Daarnaast is de kerk een plek waar mensen de bezieling kunnen opdoen om elders in de samenleving betaald werk, onbetaalde zorgarbeid en vrijwilligerswerk te verrichten. Een voorbeeld van deze laatste categorie is Jacques van Houte.
Kiezen vanuit je hart geeft energie
Jacques van Houte
(61) is bijna klaar met een doctoraalstudie geestelijke verzorging en
preekt ongeveer acht keer per jaar in de gevangenis. Daarnaast coördineert
hij een groep vrijwilligers die gedetineerden begeleidt bij hun terugkeer
naar de maatschappij en doet hij dat vrijwilligerswerk ook zelf. Bovendien
heeft hij onlangs mede de stichting Exodus Twente opgericht die de bouw
van een opvanghuis voor (ex-) gedetineerden wil realiseren.
Begin jaren negentig werkte Van Houte als organisatiedeskundige in een
ziekenhuis in Enschede, maar een reorganisatie in 1996 pakte slecht voor
hem uit. 'Kort gezegd werd ik verzocht op te stappen. Ik had altijd met
plezier gewerkt en van de ene op de andere dag hoefde het niet meer. Dat
was wel even slikken.' In datzelfde jaar bracht een stage in het huis
van bewaring in Almelo Van Houte antwoord op de vraag wat hij met zijn
studie theologie zou willen doen. 'Enerzijds trok het mij om meer over
het gevangeniswezen te weten te komen, anderzijds vind ik het belangrijk
een zinvolle invulling aan mijn tijd te geven. Ik heb collega's die tot
op de dag van vandaag in apathie en wrok zijn blijven hangen om de manier
waarop ze er, net als ik, zijn uitgezet. Ik zou hen willen toeroepen:
doe iets! Het maakt niet uit wát.' Het is vooral de voldoening
die Van Houte's enthousiasme levend houdt. Zijn motto is: 'als je vanuit
je hart kiest, kost je werk geen energie, maar levert het vooral energie
op'
Wat beleeft u aan uw werk, zorgarbeid, vrijwilligerswerk? Is er een verband tussen de bezieling die u aan uw werk opdoet en die u in de kerk beleeft, of mist u dat verband juist? Op deze en andere vragen haakt het materiaal van DISK in met de brochure 'Werken met bezieling' en de 'Handreiking bij het thema 'Werken met bezieling''.
Themabrochure 'Werken met bezieling'
Voor
de verschillende gelegenheden kunnen parochies en gemeenten allereerst
gebruik maken van de themabrochure 'Werken met bezieling', die bestaat
uit twee delen.
In het eerste deel brengen zes teksten ervaringen, analyses en vragen
rond het thema in beeld, met een nadruk op de Nederlandse context. Elke
tekst belicht een ander aspect en is bedoeld voor gebruik in gesprek of
bezinning of in diaconie of catechese. De teksten en verhalen uit het
eerste deel van deze brochure zijn elk te gebruiken voor in groepsgesprekken.
Elke tekst eindigt met gespreksvragen.
De openingstekst 'Bezieling in een postmoderne samenleving' start met
vragen als: 'Wat bedoelen we met bezieling? En hoe ziet die er uit in
onze samenleving?'.
De vraag 'welke geschiedenis hebben we met bezieling' krijgt antwoorden
in de tekst 'Ziel en bezieling: herkomst en ontwikkeling'.
In deze brochure maken we een verbinding tussen werken en bezieling. Wat
kunnen we daaronder verstaan? Geldt dat ook voor mij? Zie de tekst 'Bezield
werken' en de ervaringsverhalen.
Werken heeft met economie te maken. De tekst 'Economie en bezieling' vraagt
na of economie nu een factor in bezieling is of voor ontzieling zorgt?
Werken heeft ook met levensloop en leeftijd te maken. In de loop van je
leven verandert je kijk op bezieling en werken, aldus de tekst 'Bezieling
en levensloop'.
Parochies en gemeenten: kunnen die wat met bezieling? Kerken zijn plekken
van spiritualiteit en gemeenschap. Functioneren die als bronnen van bezieling?
De tekst 'Het antwoord van de kerken' verkent antwoorden op deze vragen.
Het tweede deel van het boekje is gericht op gebruik in eredienst en themavieringen.
Rond het thema werken met bezieling staan in dit boekje behorende bij
de bijbellezingen overwegingen voor de predikanten, en suggesties voor
liederen en voorbeden vermeld. De ervaringsverhalen kunnen ook gebruikt
worden in een woorddienst. De brochure bevat verder suggesties voor gesprek,
handelen, literatuur en audiovisueel materiaal.
Naast deze themabrochure
geeft landelijk bureau DISK een 'Handreiking bij de brochure 'Werken met
bezieling'' uit, die vooral bedoeld is voor kerkelijk pastoraal en diaconaal
kader. Deze Handreiking kent vier delen.
Het deel 'verdieping' start met een artikel, waarin verbindingen gelegd
worden tussen processen van flexibilisering in de economie, met een interne
en externe kant, en processen van bezieling, waarin interne en externe
drijfveren aan bod komen. Beide processen kennen een aspect van vrijwilligheid
en een aspect van tucht. De artikelen daarna verkennen de woorden 'werken'
en 'bezieling', waarin de aantrekkelijkheid van de verbinding, maar ook
de valkuilen belicht worden. De laatste bijdrage komt uit de sfeer van
advieswerk aan ondernemingen en stelt dat in en door de moderne veranderingen
het menselijk kapitaal de eigenlijke bron van alle werken is. Verder zijn
er enkele teksten, die te gebruiken zijn voor gesprek, discussie en studie.
Ze stellen mensbeeld en waarden centraal, gaan in op dilemma's en nodigen
vooral uit tot verder gesprek met elkaar.
Het deel 'liturgie vieren' geeft suggesties voor preken, die te gebruiken
zijn voor liturgische vieringen bij gelegenheid van biddag voor gewas
en arbeid of zondag van de arbeid of dankdag voor gewas en arbeid. In
aanvulling op de themabrochure 'Werken met bezieling' biedt dit deel nog
enkele ervaringsverhalen. Voorts treft u teksten aan, die op te nemen
zijn in liturgische vieringen, speciale themadiensten of woorddiensten.
In het deel 'met de kinderen' is er aandacht voor kinder(neven)diensten
of vieringen met kinderen. De teksten sluiten aan bij het thema werken
met bezieling. Er zijn verhalen voor kinderen van acht jaar en ouder,
voor oudere kinderen en werkvormen. Ook in dit deel treft u teksten aan,
die op te nemen zijn in liturgische vieringen, speciale themadiensten
of woorddiensten. Het materiaal is bij elkaar gebracht door Doddy van
Leeuwen, tot voor kort werkzaam op het bureau catechese van het Landelijk
Diensten Centrum van de Samen op Weg kerken.
Het deel 'gesprek, doen en informatie' is een vindplaats van suggesties
voor allerlei activiteiten, opgebouwd rond de woorden 'zien, oordelen
en handelen'. Naast oriënteren en vieren in de liturgie biedt het
dagelijkse doen van gemeente of parochie andere mogelijkheden om het thema
werken met bezieling op te pakken. Denk aan catechese, leerhuis, gespreksgroep,
diaconie, parochiële caritas instelling. Er is aandacht voor hoe
met 'werken' en 'bezieling' om te gaan en de teksten wijzen de weg naar
een aantal mogelijkheden, waarmee het doen, ook buiten parochie of gemeente,
kansen krijgt. Speciale aandacht is er voor de werkvorm spel. Het deel
sluit af met informatie over boekjes en adressen.
Stof voor bezinning en gesprek
Deze werkboekjes zijn
niet bedoeld om alle problemen en vragen rond werken en bezieling op te
lossen. Bij de voorbereidende gesprekken rond dit thema is gebleken hoe
ingewikkeld de materie is. Wie vervolgens opmerkt, dat kerken een plek
van bezieling zijn en op dit punt dus een belangrijke inbreng zouden hebben,
merkt dat de werkelijkheid anders is. In kerken voelen we ons vaak onthand
met de vele vragen rond bezieling, spiritualiteit en zingeving in relatie
tot betaald en onbetaald werken.
De ervaring leert dat het in gesprek blijven met elkaar erg zinnig is.
Eerst om elkaar te kunnen begrijpen, om te leren elkaar aan te voelen
in vragen en verlegenheden, en vervolgens om informatie uit te wisselen.
In de geloofsgemeenschap zijn we op de goede weg wanneer we in dit gesprek
oog en oor willen ontwikkelen voor elkaar, elkaars werksituatie, voor
mensen die door werk in de knel komen en daarmee verbonden samenlevingsvragen.
Een parochie of gemeente biedt zo een platform om lucht geven aan de twijfels
en de vragen, juist ook om inspiratie en moed op te doen om te leven als
mens die zich met andere mensen verbonden weet met en in God. Wanneer
de kerk zo doende een plek wordt waar op een uitnodigende en creatieve
wijze omgegaan wordt met de bezieling die we in leven en werken opdoen
en nodig hebben, dan wordt ze wellicht zelf ook een plek die bezieling
kan bieden.
Hub Crijns en Trinus Hoekstra
De themabrochure
'Werken met bezieling' kost € 3,50 en de 'Handreiking bij de brochure
'Werken met bezieling'' € 4,00. De boekjes zijn te bestellen bij
landelijk bureau DISK, Luijbenstraat 17, 5211 BR 's-Hertogenbosch
tel. 073 - 6128201,
e-mail: disk@planet.nl of raadpleeg de bestellijst:
Klik hier
voor informatie over het materiaal voor de andere jaren.
