Inleiding
Biddag voor gewas en arbeid en zondag van de arbeid
Werkmateriaal

Inleiding

Vrijwilligerswerk is het 'sociale cement van onze samenleving' zei Erica Terpstra ooit. Inderdaad: zonder vrijwilligerswerk zou onze samenleving grote problemen kennen. Het gaat dan om werk, dat onverplicht en onbetaald wordt verricht in enig georganiseerd verband ten dienste van anderen (niet familie of vrienden) of ten dienste van de samenleving. Kerken, vakbeweging, politiek, sportverenigingen, zorginstellingen, club- en buurthuiswerk, scholen, kinderopvang, belangengroepen en hulpverlening functioneren omdat heel veel mensen zich daarvoor vrijwillig inzetten.

Kerken worden steeds meer echte vrijwilligersorganisaties. Recente cijfers geven aan dat een kern van tussen de honderd en tweehonderd mensen de plaatselijke geloofsgemeenschap draaiend houdt. Ook buiten de kerk doen christenen, vooral degenen die kerkelijk actief zijn, veel vrijwilligerswerk in vergelijking met andere groepen.

Soms lijkt het alsof al dat werk bedreigd wordt. Zijn er nog wel genoeg mensen die zich inzetten? Wordt vrijwilligerswerk niet verdrongen door betaald werk en het enorme aanbod aan vrije tijdsactiviteiten? Komt er juist steeds méér op vrijwilligers neer?

Wie over de toekomst van vrijwilligerswerk na wil denken, zal zich af moeten vragen waar precies de eigen aard van het vrijwilligerswerk zit. Daarbij hoort meteen de vraag: waarom doen mensen dit? Uit vrije wil, toch?

Annie Wolfs: "Vrijwilligerswerk betekent voor mij, dat het vooral dankbaar werk is. Als je iets voor andere mensen kunt doen geeft dit een stuk voldoening, zowel bij degene die je geholpen hebt als bij je zelf. Ik weet wat ik gemist heb in de beginperiode van mijn eigen ziek zijn en arbeidsongeschikt worden. Dit kan ik nu als ervaringsdeskundige inzetten om andere mensen te helpen en te begeleiden. Het vrijwilligerswerk neemt binnen ons gezin een grote plaats in. Ik ben namelijk samen met mijn man actief. We hebben heel veel andere dingen aan de kant moeten zetten. Andere zaken gingen wel eens voor het gezin. Gelukkig hadden de kinderen hier begrip voor. Vrijwilligerswerk vind ik belangrijker dan andere dingen, zoals de hobbyclub en de naailessen. Die heb ik opgegeven."

Biddag voor gewas en arbeid en zondag van de arbeid

Op 8 maart 2000 of de zondag daarop aansluitend vieren veel reformatorische gemeenten de biddag voor gewas en arbeid. Op de zondag van de arbeid, dit jaar op 30 april, besteden veel katholieke parochies aandacht aan arbeidsvragen. Ter voorbereiding op de kerkdiensten heeft Arbeidspastoraat DISK (Dienst in de Industriële Samenleving vanwege de Kerken) verschillend werkmateriaal gemaakt. Dit jaar is het thema 'Uit vrije wil. Vrijwilligers (m/v) aan het werk'.

In de brochure vertellen mensen hun ervaringen, verwachtingen en zorgen rond vrijwilligerswerk. De informatieve kern leert dat zonder vrijwilligerswerk onze samenleving grote problemen zou kennen. Kerkelijke mensen doen het meest vrijwilligerswerk. Kerken worden steeds meer echte vrijwilligersorganisaties. Hebben plaatselijke kerken daar voldoende oog voor?

In het werken met het thema ligt een nadruk op de motieven. Mensen doen vrijwilligerswerk uit vrije wil, verantwoordelijkheidsgevoel, verplichting, geloof en levensovertuiging. Deze motieven zijn (vooral) christenen met de paplepel ingegoten. Maar ze kunnen vrijwilligerswerk ook zwaar maken en vrijwilligers kwetsbaar voor misbruik van hun goede wil en inzet. De meeste mensen noemen als voornaamste reden voor hun vrijwilligerswerk: "ik doe het omdat ik het leuk vind...". En: "omdat ik mezelf wil ontplooien, contacten wil leggen, werkervaring wil opdoen". Wordt dat in kerken ook voldoende onderkend? Tot zo'n bezinning nodigt het werkmateriaal uit.

Werkmateriaal

Landelijk bureau DISK, centrum van oecumenisch arbeidspastoraat, heeft ondersteunend werkmateriaal gemaakt voor de kerkdiensten, gespreks- en themabijeenkomsten en eventuele cursussen.

DISK Arbeidspastoraat schetst eenvoudig en helder ervaringen van mensen, feiten en meningen omtrent vrijwilligerswerk. Luisteren naar de verhalen van mensen, feiten zien en in gesprek met elkaar deze waarderen staat centraal. Moglijke keuzes en stellingnames uit het arbeidspastoraat worden ter lezing en gesprek aangeboden. Zoals eerdere jaren blijkt uit de korte en indringende ervaringsverhalen de kracht van arbeidspastoraat: het contact met mensen in het leven. Van daaruit wordt de bijbel gelezen en worden liturgische suggesties gegeven.

Met het materiaal kan men op verschillende manieren echt wat doen. Mensen, die binnen parochies en gemeenten met het thema verder willen, vinden bruikbare tips. Voor gebruik in de liturgie zijn preeksuggesties, liederen, verhalen en gedichten opgenomen. Voor de erediensten wordt aange­sloten bij de lezingen die op de betreffende roosters zijn aangegeven. Predikaten treffen suggesties voor hun preken aan. Voor gesprek en om te doen levert het boekje veel bruikbare tips.

Parochiebesturen en kerkenraden krijgen de weg gewezen naar de vragen rond vrijwilligersbeleid. Maatschappelijke groepen van allerlei signatuur kunnen met het materiaal hun voordeel doen.  De brochure kan zo op meerdere manieren van dienst zijn om de verhalen van mannen en vrouwen rond vrijwilligerswerk in het kerkelijk leven te laten meeklinken.

De themabrochure, 'Uit vrije wil. Vrijwilligers (m/v) aan het werk' (prijs € 1,15) biedt verhalen over hoe mensen vrijwilligerswerk doen in verschillende (arbeids)situaties. Aan de hand van de verhalen komen vragen aan de orde als: Zijn er nog wel genoeg mensen die zich inzetten? Wordt vrijwilligerswerk niet verdrongen door betaald werk en het enorme aanbod aan vrije tijdsactiviteiten? Komt er juist steeds méér op vrijwilligers neer? Wat is de eigen aard van het vrijwilligerswerk? Daarbij hoort meteen de vraag: waarom doen mensen dit? Uit vrije wil, toch? De brochure bevat suggesties voor liturgische vieringen, tips voor gesprek of catechese, verdere literatuur en audiovisueel materi­aal.

De 'Handreiking voor liturgie en gesprek' (kosten € 2,25) ondersteunt liturgische, catechetische en diaconale doorwerking en bestaat uit drie onderdelen. Allereerst is er verdieping rond de plaats, die vrijwilligerswerk in samenleving en kerken inneemt. Het tweede deel biedt verdere suggesties voor prediking en liturgie, ook voor vieringen met kinderen. Ten derde bevat de handreiking een aantal werkvormen voor themabijeenkomsten.

Landelijk Bureau DISK, Luijbenstraat 17, 5211 BR 's-Hertogenbosch tel. 073 - 6128201; fax: 020-6220665. De brochure kost € 1,15. De handreiking kost € 2,25.
Bestellen kan o.m. met het on-line bestelformulier:

Klik hier voor informatie over het materiaal voor de andere jaren.