PROJECTEN
DISK, VROUW EN ARBEID
Werkdag
Vrouw en arbeid
Blijven verhalen
Werkdag gender en beleid
Intervisiedag
Rust
Als je er alleen voor staat
Weiberwirtschaft
Zorgen op je werk?
Workshop op studiedag diversiteit
Training aan EVA-vrouwen
Vruchten van ons werk
Vrouwen en ICT
In ondernemingen,
het arbeidsbestel en daarbuiten, ook in kerken is de positie van vrouwen
niet gelijkwaardig aan die van mannen. De Taakgroep 'DISK, Vrouw en Arbeid'
maakt de aandacht voor de arbeid en positie van vrouwen een vanzelfsprekend
onderdeel van arbeidspastoraat.
Wat is het doel van de taakgroep? De taakgroep is er voor ondersteuning
van de vrouwen binnen het DISK netwerk. Zie het maar als een soort klankbordgroep.
Er is de ruimte om zelf onderwerpen en/of werkervaringen naar voren te
schuiven die voor jou en je werk als professional of vrijwilliger belangrijk
zijn. De kern van Taakgroep bestaat uit Irmgard Busch en Jet Schouten.
Indien je als vrouw nog niet benaderd bent door de taakgroep, laat het
dan even weten als je interesse hebt. Samen sta je immers sterker!
e-mail: Schouten.Jet@planet.nl
U treft hieronder informatie aan, die teruggaat in de tijd. Al lezend
krijgt u zicht op wat de taakgroep doet en ontstaat een stukje geschiedenis.
De taakgroep Vrouw
en Arbeid heeft op 5 februari 2004 voor het eerst sinds mei 2002 weer
een bijeenkomst gehouden in Oikos te Utrecht.
Met het vertrek van Ester van der Panne is de taakgroep een lange tijd
non-actief geweest. Sinds mijn aanstelling in november 2003 ben ik, Jet
Schouten, begonnen kennis te maken met de (meeste) vrouwen binnen het
DISK netwerk: iedereen reageerde erg enthousiast op het idee voor een
bijeenkomst. Hoeveel vrouwen zijn er nog binnen het netwerk? Een stuk
of 12 en werkzaam in verschillende delen van het land.
De bijeenkomst van 5 februari is gebruikt voor een aantal zaken. Ten eerste:
het weer eens samenkomen van de vrouwen, voor sommigen was dit zelfs een
allereerste ontmoeting. Ten tweede het uitwisselen van werkervaringen.
Wie is waar mee bezig en hoe wordt dit ervaren?
En ten derde: wat is de koers die de Taakgroep wil gaan varen in het ondersteunen
van de vrouwen? Aan het eind van de dag wisten we weer van elkaar wie
we zijn en wat we aan elkaar kunnen hebben. Tenslotte is een vervolgafspraak
voorgesteld in 'De Bakkerij' in Leiden. De bovengenoemde doelstellingen
van de dag zijn geslaagd: het onderlinge contact is weer gelegd.
"Het
begon allemaal op een feestje. We kenden elkaar als collega's en raakten
aan de praat over ons werk. Zo vonden wij elkaar in de vrolijke en ernstige
overtuiging dat veel ontmoetingen en gebeurtenissen uit ons werk het waard
zijn om gehoord te worden. Wij zijn: Alice Groeneveld, Paula Irik, Marchien
Timmerman en Erna Treurniet, vier vrouwen werkzaam in het buurt- en arbeidspastoraat
in Utrecht en Amsterdam. We wilden samen op zoek naar onze theologie van
het buurt- en arbeidspastoraat en zo de eigen identiteit van dit soort
werk versterken. Een theologie van onderop en op eigen condities, dat
bezielde ons. Alle vier waren wij gewend dagboek bij te houden en verhalen
te schrijven over ons werk. We kenden Jodien van Ark, docent op het Theologisch
Seminarium Hydepark, als vriendin en goede bekende met ons werk. Haar
legden we onze verhalen voor met de vraag of zij ons een aantal keren
wilde begeleiden. Drie jaar geleden kwamen wij voor het eerst bij elkaar.
Jodien zette ons voortvarend aan het werk. 'Verhalenkrans', zo noemden
wij ons werkverband. Vele malen kwamen we rondom onze verhalen bij elkaar
en bij elkaar op verhaal. Ons geloof, onze hartstocht, onze vasthoudendheid,
maatschappelijke vragen en kerkelijke verwikkelingen, onze thuissituatie,
werk- en levensvragen: alles kwam aan de orde. Soms was het bijpraten,
soms was het theologie, soms ook intervisie en in elk geval was het iedere
keer weer een bron van plezier, moed en uitdaging voor ons dagelijkse
werk. We lachten en huilden samen heel wat af. Want we houden zielsveel
van ons werk, maar het kan wel eens het uiterste vragen.... Gelukkig zijn
er dan altijd weer de verhalen. Verhalen die smaken naar meer dan het
gewone. Verhalen die, zo hopen we, smaken naar meer. Vier maal acht verhalen,
net op tijd gebundeld en gedrukt, bij gelegenheid van het afscheid van
Alice na ruim zeventien veelbewogen jaren in het buurtpastoraat. Vier
maal acht verhalen, als een bijdrage aan de krans van verhalen van God
en mensen. Een monumentje voor de mensen in de buurt, een cadeautje aan
de kerken, een uitnodiging aan wie maar wil om te blijven verhalen. Want
wie we ook zijn en waar we ook leven: ieder mens moet op haar tijd haar
verhaal kwijt!
Verhalenkrans: Alice Groeneveld, Paula Irik, Marchien Timmerman, en Erna
Treurniet, 'Blijven verhalen. Een mens moet op tijd haar verhaal kwijt',
DISK Studiereeks 37, Landelijk bureau DISK Amsterdam, ISBN nummer: 90.72951.16.6,
pag. 68, Prijs: € 7,50 (excl. verzendkosten), verschenen mei 2003.
De brochure is sinds mei 2004 uitverkocht.
Bijna
alle DISK vrouwen doen mee aan de studiedag over gender en beleid op 24
mei 2002. Op deze dag is ook afscheid genomen van Esther van der Panne,
die het landelijk bureau DISK verlaat per 1 juni 2002.
"De taakgroep heeft zeker iets opgeleverd dat door DISK in breder
verband is opgepakt. Ik denk bijvoorbeeld aan visies op economie. Toen
de econome Irene van Staveren een boekje publiceerde over gender en economie
(Economanie - 1995) werd dat natuurlijk niet alleen door de taakgroep
gelezen. Maar omdat wij er een studiedag over organiseerden, een map met
informatie en literatuur maakten, erover schreven, werden haar ideeën
gemakkelijker toegankelijk. Het denken over verschillende circuits in
de economie - markt, zorg en herverdeling - die in evenwicht moeten zijn,
was al eerder geïntroduceerd, maar het idee is zeker blijven hangen
doordat de taakgroep de ideeën van feministische economen heeft ingebracht.
Dat geldt ook voor het consequent hameren op het belang van een brede
visie op arbeid."
Interview met Esther van der Panne door Irmgard Busch in Ondersteboven,
september, pag. 16-18.
Een intervisiedag voor vrouwelijke arbeidspastores biedt gelegenheid een casus uit het eigen werk met collega's te bespreken. We gebruiken een door begeleidster Donne Schmaal ontworpen methode, die ook toe te passen is op de eigen werkplek. De intervisiedag van 2001 bijvoorbeeld is door de vrouwen gebruikt voor een meer informele uitwisseling van werkervaringen, gecombineerd met een lunch.
In
het jaar 2001 sluit het thema 'Rust' van het materiaal, dat DISK maakt
voor de zondag van de arbeid en biddag voor gewas en arbeid aan bij de
campagne 'Bevrijde tijd. Deelnemen aan een 24-uurseconomie'.
De brochure 'Rust' brengt een aantal aspecten van rust in kaart aan de
hand van verhalen, gedichten, liederen, preekschetsen en informatieve
teksten die bruikbaar zijn voor liturgie en gesprek. Thema's zijn: een
herkenbaar ritme in je tijd, kiezen, aandacht, je inspiratiebronnen opzoeken,
van ophouden weten.
De 'Handreiking voor liturgie en gesprek bij de brochure Rust' geeft uitgebreide
informatie en gespreksstof over de ontwikkelingen op het gebied van arbeids-
en rusttijden, met speciale aandacht voor de discussie over de zondag
als collectieve rustdag.
Het liturgische deel van de handreiking is deze keer gemaakt in samenwerking
met de werkgroep liturgie van de parochie Dongen en Klein Dongen-Vaart
en Anita van Steyn, arbeidspastor in het bisdom Breda. De leden van de
werkgroep hebben een voorbeeldviering uitgewerkt rond 'Alles heeft zijn
tijd' met gebeden, lezingen, liederen, overwegingen bij Prediker 3:1-15
en suggesties voor de kindernevendienst. Veel teksten zijn door de werkgroepleden
zelf geschreven. Een goed voorbeeld van materiaal dat dicht bij de gebruikers
staat.
'Ík ben gekomen opdat jullie leven hebben en overvloed.' Dat geeft
geen onverstoorbare rust waardoor je je door niets en niemand meer uit
het veld laat slaan, en immuun bent voor alles wat neerdrukt en opzweept.
Maar het is wel een tegengif tegen voortdurend moeten presteren, tegen
voortdurend nuttig werk moeten doen; een tegengif ook tegen het verbitterd
en krampachtig doorvechten voor een andere wereld.
Esther van der Panne, in de brochure 'Rust', overweging bij Johannes 21,1-19.
In
het najaar van 2001 is begonnen met de voorbereiding van een project voor
het EVA-werk (Economie, Vrouwen en Armoede) rond alleenstaande jonge vrouwen
met kinderen en alleenstaande oudere vrouwen. Het omvat het maken voor
een werkboek 'Als je er alleen voor staat' en een implementatietraject
zoals het organiseren van landelijke trainingen.
Op 21 maart 2002 is dit werkboek 'Als je er alleen voor staat' gepresenteerd.
In dit boek, geschreven door Marian Kuijs, komen acht thema aan de orde,
met handreikingen op welke manier je deze met elkaar kunt behandelen.
De thema's en de werkwijze hebben ten doel bijdragen te leveren aan het
versterken van de kracht van EVA-vrouwen, als persoon en als beweging.
Voor het versterken van die kracht zijn volgens Marian Kuijs drie dingen
belangrijk:
1. Het beperken van je doelen;
2. Het benoemen van het bondgenootschap;
3. Het zoeken van bondgenoten buiten de beweging.
Marian adviseert jezelf één doel tegelijk te stellen. Als
je ervoor kiest om met je groep eerst maar eens tijd te besteden aan het
vertellen van ieders verhaal, hoef je dus niet tegelijkertijd ook de politiek
aan te spreken. Dat maakt dat je meer uit die verhalen kunt halen. En
dat maakt ook dat je achteraf tevreden kunt zijn als die verhalen goed
uit de verf zijn gekomen, en ieder het gevoel heeft tot haar recht gekomen
te zijn.
Je doel inperken is het eerste dat je kunt doen om je kracht te versterken,
benoemen van het bondgenootschap is een tweede. Marian: "Het bondgenootschap
tussen armgemaakte vrouwen en kerkvrouwen kan een bron van kracht zijn.
Deze kun je benutten door met elkaar uit te spreken wat ieder in de groep
komt brengen en wat je graag uit de groep zou krijgen. Het is dan in één
klap duidelijk dat iedereen iets komt brengen en iedereen iets komt halen.
En als je die dingen van elkaar weet, kun je veel beter van elkaars ervaring
en kwaliteiten gebruik maken en elkaar geven wat ieder nodig heeft."
Tot slot noemt Marian Kuijs het erg belangrijk dat je als EVA-vrouwen
naar buiten treedt en bondgenoten zoekt. Als je bondgenoten zoekt is het
belangrijk dat je de positieve kanten van je beweging laat zien. Dus vertel
wat je tot nu toe aan goeds hebt bereikt en waarom jouw groep de moeite
waard is. Bondgenoten kunnen op de vreemdste plaatsen zitten. Zoek die
mensen op die iets voor je kunnen en willen betekenen. Daarbij denk ik,
zegt Marian Kuijs, ook aan beleidsambtenaren en ambtenaren bij de sociale
dienst, mensen bij de afdeling welzijn van de gemeente, iemand bij de
plaatselijke bedrijvenkring, op scholen en in de sportwereld. Een groot
netwerk is reuze belangrijk. Want van de één krijg je informatie,
de ander kan zorgen dat je kantoorruimte kunt gebruiken, een derde kan
een alliantie voor je versterken en de volgende weet nog wel een fonds.
Het werkboek 'Als je er alleen voor staat' is verkrijgbaar bij de werkgroep
Arme Kant van Nederland/EVA. Het kost € 5,- (excl. verzendkosten).
Van de presentatie tijdens landelijke EVA-ontmoetingsdag is een verslagbrochure
gemaakt, met de inleidingen, speeches en resultaten van de uitwisselingsgroepen.
Bestellen bij de werkgroep De prijs is € 1,- (excl. verzendkosten).
Besteladres: werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA, Luijbenstraat 17, 5211 BR 's-Hertogenbosch
tel. 073 - 6121939, e-mail info@armekant-eva.nl.
In
het jaar 2000 komt een groep vrouwen uit diverse organisaties bij elkaar
die het gedachtegoed rondom Weiberwirtschaft, vrouwen en economie wil
uitwerken en de discussies daarover wil stimuleren, met name in en rondom
de kerken.
De bijeenkomsten leiden er toe dat bij enkele activiteiten wordt samengewerkt.
Zo leveren enkele vrouwen uit de groep een bijdrage aan de Vrouwensynodedag
over vrouwen en geld. Een Duits manifest met discussiepunten wordt vertaald
en bewerkt voor de Nederlandse situatie. Deze resultaten worden meegenomen
naar 25 januari 2001, wanneer de Sectie Vrouwen in Kerk en Samenleving
van de Raad van Kerken in Nederland een 'Boeldag' organiseert ter gelegenheid
van haar opheffing. De deelnemers maken tijdens deze dag een testament
op van het gedachtegoed en de wensen van de oecumenische vrouwenbeweging.
Dit wordt meegegeven aan de Raad van Kerken in Nederland. De taakgroep
is bij deze initiatieven betrokken geweest. Esther van der Panne verzorgt
samen met Mirjam Schuilenga (werkzaam bij project Z3) de werkhoek 'Weiberwirtschaft'
over economie en gender. Zij schrijven een verslag voor het testament,
gepubliceerd in 'Van marge naar centrum. In hoeverre hebben vrouwen het
hart van de theologie geraakt?', een special van het tijdschrift 'Zijwind',
(zomer 2001).
Arbeid
en zorg was het thema van de KHV-conferentie (van kerken, humanistische
organisaties en vakbeweging) in 1999. Als vervolg op deze conferentie
verschijnt in april 2001 het boekje 'Zorgen op je werk?' uitgegeven door
het Humanistisch Verbond in samenwerking met de vakcentrale FNV en het
landelijk bureau DISK (namens de Raad van Kerken). Motto is: op zoek naar
balans tussen tijd voor arbeid, tijd voor zorg en tijd voor jezelf. Samen
met het Humanistisch Verbond en FNV organiseren we in de loop van het
jaar 2001 ook twee debatten over arbeid en zorg in Zwolle en Amsterdam.
"Erkenning van zorg betekent ook erkenning van het feit dat mensen
kwetsbaar en sterfelijk zijn. Iedereen heeft zorg nodig, al varieert de
intensiteit daarvan per levensfase en situatie. Dat betekent dat niet
alleen gezond, autonome, koopkrachtige individuen uitgangspunt voor beleid
kunnen zijn."
Esther van der Panne in 'Zorgen op je werk?', verkrijgbaar bij landelijk
bureau DISK of het Humanistisch Verbond.
Workshop op studiedag diversiteit
Het landelijk dienstencentrum van de Samen op Weg-kerken organiseert op 29 mei 2001 een oecumenische studie- en netwerkdag over diversiteit, (h)erkenning van verschillen in de kerken. Namens de Taakgroep verzorgen Esther van der Panne en Aagje Baartse van EVA-Zaanstreek een workshop 'Jubelen in de Zaanstreek'. Activiteiten van arbeidspastoraat DISK en EVA in de Zaanstreek dienen als voorbeeld om erachter te komen, hoe je bij een activiteit rekening kunt houden met gender, klasse en etniciteit. De workshop levert een 'diversiteits'-checklist op die gebruikt kan worden bij het opzetten van activiteiten.
Trudi
Koek, werkzaam bij landelijk bureau DISK in 2000 en 2001, en Marina Heinrichs
verzorgen in 2000 en 2001 verschillende trainingen voor EVA-vrouwen. EVA
staat voor: Economie, Vrouwen en Armoede. De trainingen beoogt vrouwen
zodanig te ondersteunen, dat zij op hun beurt weer vrouwen in de EVA-groepen
kunnen ondersteunen. In november gaat het om het heft in eigen hand te
nemen.
In december 2000 is het onderwerp werving en publiciteit. We zijn de eerste
dag begonnen met het uitwisselen van informatie over de verschillende
EVA-groepen. Welke vrouwen worden nu bereikt met wat voor soort activiteiten?
Daarna hebben we gekeken wat iedereen zich ten doel had gesteld bij deze
training. Dit varieerde: er was in een groep behoefte aan nieuwe actieve
leden; een andere groep wilde zich richten op jongere vrouwen; weer een
andere groep wilde het contact met bondgenoten verstevigen. Ook waren
er twee vrouwen die een nieuwe groep wilden gaan opzetten. In deze uitwisseling
kwamen veel leerzame ervaringen op tafel.
Het volgende onderdeel van de dag was het maken van een analyse van de
doelgroepen waar de groepen zich op wilden gaan richten. Twee aan twee
is deze analyse gemaakt en vervolgens in de groep gepresenteerd. Het ging
hierbij in de eerste plaats om de kenmerken van de doelgroep als de leef-
en woonsituatie, leeftijd, opleiding enz. Na deze eerste inventarisatie
is iedereen verder na gaan denken over de positieve en negatieve aspecten
van de situatie van deze doelgroepen: waar zitten mensen mee?
Het avondprogramma en de ochtend van de tweede dag waren gereserveerd
voor het oefenen met de verschillende manieren waarop je mensen kunt bereiken.
Zo hebben we onze creativiteit gebruikt bij het maken van collages en
affiches. Tevens zijn er persberichten geschreven, waarop commentaar is
geleverd. Is er genoeg informatie gegeven? Komen de vijf w's van een activiteit
duidelijk naar voren? Het gaat dan om: wie (wie spreek je aan); wat (inhoud
van de activiteit), waarom (de reden waarom je het organiseert), wanneer
(tijdstip), en waar (plaats). Denk er ook aan om de kosten te vermelden.
Het is altijd een goede manier om een paar mensen je persbericht te laten
lezen.
Verder zijn we gaan oefenen met het overbrengen van mondelinge informatie.
Verschillende situaties zijn nagespeeld, bijvoorbeeld het houden van een
verhaal op de plaatselijke radio. Iedere situatie is nagesproken en de
leerpunten zijn eruit gehaald.
Het laatste dagdeel hebben we gebruikt om een concreet publiciteitsplan
te maken. Iedereen heeft een lijst gemaakt met de volgende punten: wat
moet er allemaal gebeuren; wie gaat dat doen; wanneer moet dat klaar zijn.
Dit publiciteitsplan is als extra bagage meegenomen naar de EVA-groepen
meegenomen. Na een bespreking en instemming van de groep zou dit plan
uitgevoerd kunnen worden. Aan het einde van de training bleek dat iedereen
tevreden en met meer bagage naar huis ging. De enige aanmerking was dat
we wel erg hard gewerkt hadden.
"De
kerken hebben ons uitgezonden als verspieders in de wereld van de arbeid,
met als opdracht om weer terug te komen en onze ervaringen te laten horen.
Daarmee nemen de kerken ook risico's, Want wij komen (vrij naar Numeri
13) niet alleen met druiventrossen van geloofsgesprekken terug - niet
in het minst door de vanzelfsprekende openhartigheid op dit terrein van
de zwarte christenvrouwen en van de moslimvrouwen - maar ook met reuzen
van problemen. Met verhalen van hun moeite en hun taaiheid die volgens
ons ook op de kansel thuishoren.
Als ik iemands verhaal verder vertel, overleg ik altijd van tevoren: mag
ik jouw verhaal vertellen? Meestal zijn mensen daar erg blij mee, ze vinden
het goed dat anderen te horen krijgen wat zij meemaken. Onderweg is er
dus een andere zendende instantie bijgekomen. Een zendende instantie die
vertrouwen heeft in de kerk.
Ik heb veel verhalen van en over de schoonmaak verder verteld buiten de
ploeg en buiten het verpleeghuis: in preken in de kerk, in lezingen, in
artikelen. Die verhalen kunnen de luisteraars stimuleren om anders te
kijken naar de vrouw achter die schoonmaakkar, andere vragen te stellen,
een kritische houding in te nemen tegenover economische ontwikkelingen,
die vaak zo vanzelfsprekend lijken.
Deze stage-ervaringen werken op meer manieren door: met het CNV gaat het
team van DISK-Amsterdam een boekje samenstellen over de hele schoonmaaksector.
Dit boekje 'Het gezicht van de schoonmaak' is verschenen in het najaar
van 2001." Het kost € 3,- en is te bestellen bij de afdeling
ledenservice van de CNV-bedrijvenbond, tel. 030-6348273.
Paula Irik, arbeidspastor in Amsterdam, maakte drie jaar lang deel uit
van de schoonmaakploeg in een verpleeghuis. Haar bevindingen zijn verschenen
in DISK Studiereeks 31, onder de titel 'Schoonmaken is mensenwerk'. Prijs
€ 6,80.
Bestellen: 
(zie arbeidspastoraat)
Vrouwen
en informatietechnologie is in 2000 het thema van de werkdag van de Taakgroep.
De organisatrices zijn er vooral op uit vrouwen te prikkelen om de mogelijkheden
van ICT goed te onderzoeken en uit te proberen. Internet staat daarbij
centraal. De 25 vrouwen die deelnemen, zijn nieuwsgierig, enthousiast
en kritisch.
Andra Leurdijk, werkzaam als specialist nieuwe media op het ministerie
van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen, verzorgt een inleiding over vrouwen
en internet. In de discussie na de inleiding blijkt de digitale tweedeling
tussen rijk en arm een belangrijke kwestie. 's Middags buigt een groep
zich dan ook over de vraag hoe hier iets aan te doen valt. Een tweede
groep volgt een workshop bij internet-consultant Karin Nijhuis, die alle
stappen doorneemt die je moet zetten als je als vrouwengroep het web op
wilt. Waarom doe je dat, hoe doe je dat en wat levert het op?
Ter gelegenheid van de studiedag is een informatiemap 'Vrouwen en informatietechnologie'
verschenen met diverse artikelen, literatuur en adressen van websites.
Bestellen: info@disk-arbeidspastoraat.nl.
Omdat de belangstelling voor een workshop 'schrijven voor het beeldscherm'
zo groot is, wordt deze in december van het jaar 2000 gegeven.
