ONDERSTEBOVEN
Tijdschrift van DISK
NIEUW BOEK OVER ALPHONS ARIËNS
OndersteBOVEN,
23(2009)1
Door Hub Crijns
Inleiding
Waarom deze biografie?
Uniek boek
Alphons Ariëns was aan het begin van de 20ste eeuw een van de bekendste katholieke persoonlijkheden in Nederland, die ook buiten de eigen kring gerespecteerd werd. Hij was direct of indirect betrokken bij vele maatschappelijke en pastorale activiteiten van de katholieke kerk. Vijftien jaar was hij kapelaan in Enschede, zeven jaar pastoor in Steenderen en achttien jaar pastoor in Maarssen. Als één van de eerste katholieke priesters trok Alphons Ariëns zich op het einde van de negentiende eeuw het lot van de rooms-katholieke arbeiders in Twente aan. Hij organiseerde ze in arbeidersverenigingen en vakbonden. Hij streed met de matigheidsbeweging Sobriëtas tegen het wijdverbreide drankmisbruik. Vooral in zijn spiritualiteit was deze sociale en missionaire priester zijn tijd ver vooruit. Hij werd de oprichter van het Geert Grote Instituut en de missionaire leerstoel bij de Katholieke Universiteit Nijmegen. Henri ten Have, theoloog en priester van het aartsbisdom Utrecht, schreef een inspirerende spirituele biografie over Alphons Ariëns.
Sinds Ariëns'
dood in 1928 zijn er meerdere biografieën en herdenkingsartikelen
over hem verschenen. Niet de eerste, maar wel de bekendste biografie was
van de hand van prof.dr. Gerard Brom en verscheen in 1941 onder de eenvoudige
titel: Alfons Ariëns. Deze biografie is door zijn omvang, grondigheid
en literaire kwaliteit nog steeds onovertroffen. Niettemin is er terecht
op gewezen dat de historicus Brom, die een vriend van Ariëns was,
van zijn werk veeleer een hagiografie heeft gemaakt dan een biografie.
Een van de grootste bezwaren die door Broms tijdgenoot prof B.H. Molkenboer
werden aangedragen, is dat Brom in zijn ijver om Ariëns te laten
schitteren, andere personen tekort heeft gedaan. In vergelijking daarmee
biedt het boek van Willem van de Pas Alphons Ariëns. De apostel van
de sociale rechtvaardigheid en van de klassenvrede in een door liefdeloosheid
verdeelde wereld een tamelijk nuchter beeld van Ariëns en ook enige
kritiek op de visie van Brom. Het boek van Van de Pas legt vooral de nadruk
op Ariëns' werk voor de arbeidersbeweging.
Van meer recente datum is de biografie Er zijn weinig heilige pastoors
uit 1978 van pater Han Lohman o.f m., die als vice-postulator van het
zaligverklaringsproces van Ariëns een grote feitenkennis van diens
leven presenteerde. De publicaties die daarna over hem verschenen zijn,
bestrijken meestal maar één deel van zijn leven. Jan Roes
publiceerde in 1982 in het zogenoemde Bronnenboek toespraken, brieven
en artikelen uit Ariëns' Enschedese periode die vooral betrekking
hebben op de arbeidersbeweging. In 1999 gaf de Historische Kring Haaksbergen
met het boekje Weverij "De Eendracht" Haaksbergen aandacht aan
het sociale en coöperatieve experiment van Ariëns rond arbeiderszelfbestuur.
Het boekje Herder zonder bokken van M. Schotman-Harmsen uit 2001 betreft
de periode waarin Ariëns werkzaam was in Steenderen.
Dat betekent dat de laatste publicatie, die het volledige leven van Ariëns
bestrijkt alweer dertig jaar oud is. Het aartsbisdom Utrecht wil de herinnering
aan hem levend houden en heeft de priester Henri ten Have in 2003 de opdracht
gegeven een 'spirituele biografie' te schrijven.
Eerdere biografen van Ariëns legden accenten op historische en journalistieke aspecten van Ariëns. Zijn sociale gedrevenheid en zijn opbouw van de katholieke arbeidersbeweging zijn zeer bekend. Zijn sobere gedrevenheid en zijn opbouw van de katholieke matigheidsbeweging Sobriëtas al wat minder. Zijn spirituele en missionaire inzet in het later deel van zijn leven is vaak vergeten. Deze spirituele biografie is daarom een aanvulling en brengt vooral de theologische en pastorale kanten van Ariëns in beeld. Ariëns verdient het om niet alleen herinnerd te worden om wat hij deed, maar ook om wie hij was - als persoon, christen en priester. Al zijn maatschappelijke en kerkelijke activiteiten waren voor hem geen doelen op zichzelf. Ze moeten gezien worden in het perspectief van zijn levensopdracht: als priester de mensen tot Christus te brengen. De wijze waarop hij zich met bovenmenselijke ijver inzette voor zijn levensopdracht en zichzelf wegcijferde voor de mensen die hij wilde dienen, maakte Ariëns tot een bijzonder mens, die door velen al bij zijn leven als een heilige werd beschouwd. Zijn inzet voor samenleving en kerk is een bron van inspiratie voor ieder die in deze tijd vanuit zijn geloof wil werken ten dienste van de samenleving.
H.W.M. Ten Have, De liefde van Christus laat ons geen rust. De spiritualiteit van Alphons Ariëns, Uitgeverij Valkhof Pers, Nijmegen, 2008. Prijs 17,50 euro. ISBN 9789056252878. Bestellen bij redactie@aartsbisdom.nl, tel.: 030 2338033.
Naar andere artikelen OndersteBOVEN
