ONDERSTEBOVEN
Tijdschrift van DISK
DE WERELD WORDT KLEINER, DENK RUIM!
OndersteBOVEN,
20(2006)1
door Trinus Hoekstra
Inleiding
Wat is waarheid?
Duurzame keuzes
Zoeken naar alternatieven
Landelijk bureau DISK brengt onder bovenstaande titel materiaal uit voor viering en gesprek dat aansluit bij de zorg over de richting waarin de wereldeconomie zich ontwikkelt. Het heersende neoliberale verhaal met vooral aandacht voor financieel-economische waarden als efficiëntie en rendement lijkt te beperkt om een duurzaam perspectief te kunnen bieden. Het zou verruimd moeten worden met aandacht voor sociale en ecologische waarden. Breed in de samenleving wordt in dit verband gesproken over de millenniumdoelen. In Protestantse kerken wordt de zorg over de wereldeconomie met name gevoed door de zogenaamde Accra-Verklaring. In dit artikel een impressie van de doorwerking van deze verklaring in de Protestantse Kerk in Nederland.
Op 24 november jongstleden
heeft de synode van de Protestantse Kerk in Nederland zich gebogen over
de Accra-Verklaring van de Wereld Alliantie van Reformatorische Kerken
(WARC). De WARC was in de zomer van 2004 in de Ghanese hoofdstad Accra
bijeen voor haar zevenjaarlijkse assemblee. De 400 afgevaardigden die
meer dan 75 miljoen christenen vertegenwoordigen, bogen zich over de vraag
welk standpunt de kerken moeten innemen tegenover het wereldwijde neoliberale
economische systeem.
De Accra-Verklaring bevat een geloofsbelijdenis die in zeven geloofsuitspraken
en verwerpingen de huidige economische onrechtvaardigheid en ecologische
vernietiging radicaal afwijst. Het is belangrijk om die radicale afwijzing
goed te verstaan, want het maakt de geloofskern van de Accra-Verklaring
uit.
Alleen in Gods wereldwijde
belofte van gerechtigheid en vrede, sociaal en ecologisch, vindt de Verklaring
'waarheid' van waar het in een economisch systeem om moet gaan. De verklaring
wijst ieder economisch systeem af, dat zijn eigen logica en waarden in
de plaats stelt van deze waarheid. Precies hier legt de Verklaring de
vinger op de gevoelige plek. Zodra we deelnemen aan de economie, de organisatie
en coördinatie van de maatschappelijke behoeftebevrediging die vorm
krijgt in de productie en consumptie van goederen en diensten, hebben
we deel aan waarden die daar heersen. Reclames schreeuwen ons toe, voordelen
worden ons voorgespiegeld, behoeftes worden gewekt, nog even en we willen
kopen, maar wel tegen een 'vaste lage' prijs zonder een verrekening van
sociale en ecologische kosten. Precies op dit punt stelt de Accra-Verklaring
een fundamentele geloofsvraag. Zijn wij nog met Gods waarheid bij de economie,
of heeft de economie met haar 'waarheid' al beslag op ons gelegd en zich
in de plaats gesteld van de waarheid van God?
De Accra-Verklaring reikt zelf geen handelingsperspectieven aan, toch
vloeit er uit haar radicaliteit volgens Roelf Haan (Economie van de eerbied,
2005) wel een handelingsperspectief voort. In plaats van hier en daar
met een 'ontwikkelingsproject' branden te blussen, is er een wat hij noemt
'structuur-economische opgave' te vervullen. Dit betekent dat de huidige
markt van de grond af anders moet worden gedacht en ingericht. Uitbuiting
en uitsluiting worden pas opgeheven door de ontwikkeling van nieuwe sociaal
en ecologisch duurzame markten. Niet alleen met fairtrade initiatieven
in geïsoleerde hoekjes van de wereld, maar uitnodigend en appellerend
aan de hoofdstroom van het bedrijfsleven. Bedrijven moeten geënterd
worden met het oog op maatschappelijk verantwoord ondernemen.
De Accra-Verklaring
vraagt de bereidheid om een proces van groeiend inzicht en toewijding
aan te gaan, zoals dat in Accra zelf ook heeft plaatsgevonden. Ook de
delegatie van de Protestantse Kerk in Nederland die aan de assemblee in
Ghana heeft deelgenomen, heeft dat proces doorgemaakt en hier in Nederland
overgedragen aan de synode. In de synodebespreking van november is in
dit proces een forse stap gezet. De synode heeft uitgesproken de Accra-Verklaring
te verstaan als een uiting van zorg over de neoliberale richting waarin
de huidige wereldeconomie zich ontwikkelt. Zij deelt deze zorg en stemt
volmondig in met de fundamentele geloofsvraag die de Accra-Verklaring
stelt.
De reacties in de pers op de synodebespreking waren heftig. Door sommigen
werd de instemming door de synode met de Accra-Verklaring opgevat als
een veroordeling door de kerk van mensen die verantwoordelijkheid dragen
in het bedrijfsleven. Een dergelijke opvatting trekt het synode-spreken
echter niet alleen uit het lood, het ontkent ook de complexiteit van de
thematiek. De benadering die de Accra-Verklaring voorstaat en waar de
synode mee instemt, is veeleer een ontdekkende dan een veroordelende.
De Accra-Verklaring vraagt naar het verband tussen geloof en economie
in de economische deelname. Consumenten, producenten, werknemers en werkgevers,
allen nemen deel aan de economie, aan de maatschappelijke bevrediging
van behoeften. Wat voor waarden, wat voor 'geloof' komt er over ons wanneer
we deelnemen aan deze economie? Is dat het verlangen naar Gods gerechtigheid
en vrede, of legt een ander verlangen beslag op ons?
In aansluiting op
deze geloofsvraag dringt de synode aan op het bewust worden van keuzes
in de economische deelname. Dat wil niet zeggen dat de synode op een naïeve
wijze de overtuiging aanhangt, dat individuele keuzes alleen de wereld
gerechtigheid en vrede kunnen brengen. Keuzes in relatie tot duurzaamheid
mogen echter begrepen worden binnen een bredere beweging van maatschappelijke
organisaties, overheden en ondernemingen om bestaande markten van de grond
af duurzaam in te richten. We zijn wat dat betreft met onze keuzes inderdaad
betrokken in een structuur-economische opgave. In dat kader is het ook
niet zo gek dat onlangs tijdens de Oecumenelezing van de Raad van Kerken
de oproep klonk, dat kerken een coalitie zouden kunnen aangaan met al
dan niet religieuze bewegingen, die zoeken naar alternatieven voor de
huidige kapitalistische wereldeconomie. In feite zijn kerkelijke instellingen
als DISK, ICCO, Kerkinactie en OIKOS al betrokken bij samenwerkingsverbanden
met non-gouvernementele organisaties, waarin samengewerkt wordt rond de
vraag hoe vanuit deze organisaties een fenomeen als maatschappelijk verantwoord
ondernemen bij overheid en bedrijfsleven bevorderd kan worden.
Om zelf ook verder invulling te geven aan dit streven naar duurzaamheid,
heeft de synode aangegeven haar eigen huishouding door te willen lichten.
Zo heeft ze aangegeven dat ze de eigen beleggingen wil onderzoeken. Interessant
in dit kader is de vraag die vanuit plaatselijke kerken klinkt naar zoiets
als een 'Accra-scan', een soort checklist aan de hand waarvan plaatselijke
gemeenten en gelovigen in hun rollen als consument, producent, werknemer
en werkgever hun keuzes kunnen doorlichten op duurzaamheid. Bij landelijk
bureau DISK hebben we het voornemen om zo'n duurzaamheidscan uit te werken
voor plaatselijke kerken. Op dit moment is er materiaal beschikbaar voor
viering en gesprek aan de hand waarvan men zich kan verdiepen in achtergronden,
in gesprek kan komen over keuzes en vieringen kan voorbereiden.
De brochure De wereld
wordt kleiner, denk ruim is voor € 2,50 (exclusief verzendkosten)
te bestellen bij Landelijk Bureau DISK, Luijbenstraat 17, 5211 BR 's Hertogenbosch,
telefoon 073 - 6128201, e-mail info@disk-arbeidspastoraat.nl.
Klik
hier voor het artikel 'Van ambitie naar actie'.
Klik
hier voor het artikel 'Maak het waar'.
Klik
hier voor meer informatie over Zondag van de Arbeid en Biddag en Dankdag
voor Gewas en Arbeid 2006.
Naar andere artikelen OndersteBOVEN
