JUBILEUM

LANDELIJK BUREAU DISK VIERT 35 JARIG JUBILEUM

Achtergronden

Klik hier om onderstaand artikel te downloaden als Word-document (38 kb)

Door Hub Crijns

Het begin van het landelijk werk
Ontstaan van een oecumenisch bureau
De eerste stappen
Wisselingen in voorzitters, directie en staf
Het werk in ontwikkeling
Veranderingen in kerkelijke structuren en projectenorganisatie

Op 5 juni van dit jaar bestaat landelijk bureau DISK 35 jaar. Wie terugkijkt in de geschiedenis van dit bureau zal het unieke van deze verjaardag kunnen begrijpen.

Het begin van het landelijk werk

Het rooms-katholieke arbeidspastoraat is ontstaan tijdens de Tweede Wereldoorlog in het bisdom Roermond als een antwoord om in de moderne industriële samenleving een eigentijdse vorm van zielzorg te bedrijven. In de jaren vijftig is de werksoort verder verspreid geraakt in Nederland, onder de impulsen van enerzijds religieuze instituten en anderzijds de diverse bisdommen. In 1953 leidt het regelmatig overleg tussen hoofdaalmoezeniers uit de bisdommen tot de oprichting van een Landelijke Contactraad Bedrijfsapostolaat. Het landelijke werk werd vooral gedaan door Coen Geraets, de hoofdaalmoezenier van het bisdom Haarlem. Vanuit deze Contactraad is o.a. door het werk van pater Jan van der Meer a.a., hoofdaalmoezenier van het bisdom Breda, het landelijk bureau voortgekomen: de katholieke Stichting Bedrijfsapostolaat Nederland (SBN), opgericht 10 maart 1970. Eerste voorzitter van deze Stichting was Boy Trip, de latere minister van wetenschapsbeleid in het eerste kabinet Den Uijl en eerste directeur pater ir. Jan Bouwman o.s.a.. Per 1 januari 1970 was hij met zijn werk begonnen en had zijn intrek genomen bij het landelijk bureau van de protestantse kerken. Op 23 januari 1975 is de oprichtingsakte gewijzigd ten behoeve van een meer inhoudelijke en programmatische omschrijving van de doelstelling.
Het protestantse arbeidspastoraat is ontstaan vanaf de jaren vijftig vanuit de oprichting van lokale Stichtingen Evangelie en Industrie. De eerste ontstond in 1948 in de IJmond bij Hoogovens. Drijvende kracht in het landelijk bij elkaar houden van dit lokale werk was de econoom Dr. J.C.C. Rupp, werkzaam bij de Nederlandse Hervormde Kerk als secretaris Raad voor de inwendige Zending en later directeur Kerk en Wereld en secretaris van de synodale werkgroep Kerk en Samenleving. In 1962 leidt het landelijk overleg tussen de lokale initiatieven tot de oprichting van de Centrale Raad voor Evangelie en Industrie. Uiteindelijk ontstond een eigen landelijk bureau, het protestantse Centraal Interkerkelijk Bureau voor het Bedrijfsleven (CIBB), opgericht 14 maart 1966 met als eerste voorzitter Ds. Herman Wethmar en eerste directeur Ds. Bas van der Wal. Allereerst was het bureau CIBB gevestigd in het Universitaire Instituut Vormingswerk bedrijfsleven (UIVB) te Utrecht. Na een korte tijd thuis bij Ds. Bas van der Wal kwam het vanaf februari 1969 terecht in een houten barak op het terrein van Kerk en Wereld te Driebergen.

Ontstaan van een oecumenisch bureau

In de loop van het jaar 1971 groeiden de rooms-katholieke en protestantse landelijke bureaus voor het arbeidspastoraat naar elkaar toe. Het overlijden van de eerste katholieke directeur, pater Ir. Jan Bouwman o.s.a. op 14 mei 1970 als gevolg van een verkeersongeluk, en van de eerste protestantse directeur Ds. Bas van der Wal op 24 mei 1971, als gevolg van een ernstige ziekte, gaven de aanzet tot de oecumenische voortzetting. Opeens stond de opvolger aan katholieke kant Drs. Jan Scheffers ofm. cap. er alleen voor. De afzonderlijke bureaus waren eerder gevestigd in Driebergen op het terrein van 'Kerk en Wereld' en de omgeving van dit "park en kerk" deed geïsoleerd aan. Jan Scheffers had goede banden met de communiteit van de paters kapucijnen, die sinds 1950 het werk van het bedrijfsapostolaat onder de textielateliers en scheepswerven in Amsterdam-Noord deden en sinds 1958 hun centrum hadden aan de Noordermarkt in Amsterdam. De besturen van de Stichting Centraal Interkerkelijk Bureau voor het Bedrijfsleven (CIBB) en de Stichting Bedrijfsapostolaat Nederland overlegden volop en besloten in hun vergaderingen van 14 februari 1972 tot samenwerking in een oecumenisch bureau. Daartoe werd een derde stichting in het leven geroepen: de Dienst in de Industriële Samenleving vanwege de Kerken (DISK) en op 10 april 1972 stemden de besturen met de tekst van de statuten voor de nieuwe stichting in. Zo werd op 5 juni van dat jaar de oprichting van de Stichting bureau Dienst in de Industriële Samenleving vanwege de Kerken (DISK) bij de notaris per akte vastgelegd. In augustus volgde de verhuizing naar Amsterdam. Het bureau werd gevestigd aan de Noordermarkt 26 in het pand, van waaruit de paters kapucijnen al enkele decennia zich inzetten voor bedrijfsapostolaat in Amsterdam. Aan de oprichting namen deel: het Rooms-Katholiek Kerkgenootschap, de Doopsgezinden, Baptisten, Gereformeerden, Hervormden, Lutheranen, Remonstranten en Oud-Katholieken. De Christelijk Gereformeerden Kerken traden later toe, haakten af eind jaren tachtig en traden toe als waarnemer medio jaren negentig. De bezetting van het landelijk bureau was bij de start van bescheiden omvang: een katholieke en een protestantse directeur en een secretaresse in deeltijd. Het voorwerk door pater Jan Scheffers, kapucijn, theoloog en socioloog is al genoemd. Zijn protestantse collega werd in augustus 1972 Ds. Hendrik Jan ter Bals. Directiesecretaresse werd Mevr. Elly Aarsman.

De eerste stappen

In de brochure ter introductie van het nieuwe landelijke centrum verklaarden de beide voorzitters Boy Trip en Ds. Henk Wethmar: "Wij zijn ervan overtuigd, dat in onze tijd geen geloof echt is, dat geen diepe aanraking heeft met de werkelijkheid van het mensenleven - en dat geen mensenleven echt is, zonder een diep stuk verantwoording in Gods wereld".
In de jaren zeventig functioneert het landelijk bureau vooral in dienstbaarheid. Het landelijk bureau heeft vanuit het langzamerhand gegroeide algemeen bestuur van DISK (het samen vergaderen van de besturen van SBN en CIBB) de volgende taken gekregen:
1. het verlenen van service aan de plaatselijke werkeenheden;
2. het doorvertalen van de bevindingen van deze werkeenheden naar het beleid van de kerken;
3. het leveren van een bijdrage aan de discussies in de samenleving over essentiële vragen, die het bedrijfsleven oproept.
Op 29 juni 1992 vindt een statutenwijziging plaats, die meer recht doet aan de gegroeide inhoudelijke en programmatische taakstelling van het bureau.

Wisselingen in voorzitters, directie en staf

Na de bevordering van de eerste voorzitter van SBN en DISK Boy Trip (1972-1973) tot minister werd Dick de Zeeuw (1973-1980) de voorzitter, opgevolgd door Prof. Dr. Rob van Kessel (1980-1984). Zijn katholieke opvolgers zijn Herman Bode (1985-1993), Dr. Theo Salemink (1993-1999) en Dr. Joop Roebroek (1999 -2007). Op 8 juni 2007 zal Dr. Joop Roebroek afscheid nemen en volgt Drs. Richard Vissinga hem op als voorzitter van DISK. De volgende voorzitter van LIAN wordt dan vice-voorzitter.
De voorzitter van CIBB en eerste vice-voorzitter van DISK is Ds. Henk Wethmar (1972-1978), Jan van Os van den Abeelen (1978-1982) opgevolgd door Drs. Jan E. van Veen (1982-1985), Ir. Eimert van Herwijnen (1985-1993) en Ds. Jan van Drie (1993 tot 2001). Zij worden opgevolgd door Drs. Richard Vissinga (sinds 2001), de huidige vice-voorzitter van DISK en na 8 juni 2007 de voorzitter.
De tweede directeur van het CIBB en de eerste protestantse van DISK Drs. Hendrik Jan ter Bals vertrekt begin 1982. Het zal dan ruim twee jaar gaan duren, voordat de Synodes van de Nederlands Hervormde Kerk en de Gereformeerde Kerken in Nederland het groene licht geven voor de vervulling van de vacature. Begin 1984 start Dr. Henk Koetsier zijn werk en hij gaat in 1994 met vervroegd pensioen. Zijn opvolger is Dr. Hielke Wolters (1995-2000), bij zijn komst arbeidspastor bij de Stichting Evangelie en Industrie provincie Gelderland en na zijn vertrek directeur van het oecumenisch centrum Oikos. Hij wordt opgevolgd door Dr. Trinus Hoekstra (2000), bij zijn komst arbeidspastor bij de Stichting Evangelie en Industrie provincie Gelderland, die tot op heden de functie van mededirecteur van landelijk bureau DISK combineert met die van projectwerker van de Protestantse Kerk in Nederland.
Aan katholieke kant blijft pater Joop Zwart o.carm tot eind 1987 de directeur. Na 12,5 jaar inzet in enerverende relaties met kerken en basis moet hij om gezondheidsredenen uitzien naar rustiger werk en tijden. In juni 1988 volgt Drs. Hub Crijns hem op. Hij beschikt over een jarenlange ervaring in het werk, als industrie- en jongerenpastor in het bisdom Breda en als staffunctionaris in de diocesane dienstverlening in het aartsbisdom Utrecht. Vanaf mei 2004 combineert hij zijn directiefunctie met die van senior beleidsmedewerker van de bisschopreferent voor Kerk en Samenleving en Diaconie van de R.-K. Bisschoppenconferentie in Nederland. Op 1 april 2007 vierde hij zijn 30-jarig jubileum als pastoraal werker, actief binnen het arbeidspastoraat.
Ook in de secretariële en administratieve ondersteuning veranderen de namen. Elly van Leeuwen-Aarsman neemt in 1988 afscheid en zij wordt opgevolgd door Marja Vliegenthart-de Jong, en haar functie groeit uit tot officemanager. Spoedig daarna wordt Doede Simonides benoemd voor de boekhouding en verdere bureau werkzaamheden (1988-1998), gevolgd door de parttime aanstelling van Ankie Pranger-Kuperus (sinds 1990), eerst als typiste, later als secretarieel-administratief medewerker. Met ingang van 2003 komt het secretariaat van de werkgroep Arme Kant van Nederland/Eva naar landelijk bureau DISK en wordt Mariet Crijns-Kusters aangetrokken als secretarieel-administratief medewerker.
Op stafniveau worden voor diverse projecten parttime medewerkers aangetrokken: John Moyer (1979-1980), Bert Noordegraaf (1983-1984), Kees Tinga (1987-1988), Ab Harrewijn (1988), Gerard van Eck (1990-heden), Esther van der Panne (1994-2002), Jet Schouten (2003-2006), Jan Baronner (2005-2006), en voor het werk van de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA Trudi Koek (2000-2002), Evelyn Schwarz (2002-2005), Lotte Nijland (2005-2006) en Nel de Boer (sinds november 2006).
Freelancers hebben eveneens hun medewerking gegeven aan het bureau: Evert Marsman (1979-1980), Carla Scheide-Lindemann (1987-1989), Frans van der Horst (1998-1999), Jan Jonkers (2003-2006), Agnes Reeling Brouwer (sinds 1999), Marije van Dodeweerd (sinds 2005).

Het werk in ontwikkeling

De ontwikkelingen van het landelijk bureau lopen parallel aan de werksporen, die het plaatselijk werk volgt. De programma's, projecten en publicaties zijn meestal ondersteunend aan of volgend uit deze werksporen.
1. Het bedrijfsgerichte werkspoor.
2. Het op uitkeringsgerechtigden gerichte werkspoor.
3. Het op kerken gerichte werkspoor.
4. Het op de maatschappij gerichte werkspoor en internationale contacten.
5. Een landelijk communicatiebeleid, dat zich uit in het uitgeven van verschillende tijdschriften, diverse boekenseries, werkmaterialen, studie- en handboeken, themaboeken, magazines, beleidsnota's, en vele artikelen in allerlei media. Regelmatig is medewerking gegeven aan programma's op radio en TV.
Vanaf de oprichting is het werk in de jaren zeventig gericht geweest op de ondersteuning van het arbeidspastoraat en het landelijk bestuur, op het onderhouden van internationale contacten, en het doorvertalen van de opgedane ervaringen naar kerken en samenleving. In de discussies over het beleid vallen twee thema's op: is de werksoort kerkelijk of bij de werkwereld horend en gaat het om structuren of mensen?
De jaren tachtig starten met een langdurige economische crisis en het arbeidspastoraat werkt vooral met groepen mensen, die in de verdrukking zijn geraakt. Dit uit zich in het toegenomen werk met uitkeringsgerechtigden, arbeidsongeschikten en bijstandsvrouwen. In 1987 ontstaat de oecumenische werkgroep De Arme Kant van Nederland/EVA. Vanaf 1984 maakt het bureau werkmateriaal voor de kerken, te gebruiken bij de zondag van de arbeid, en bid- en dankdag voor gewas en arbeid. Het internationale werkspoor wordt bewust afgebouwd.
De jaren negentig laten een sterke expansie van het landelijk DISK werk zien. Landelijk DISK groeit tegen de verdrukking in, want financieel krijgen allerlei kerkelijke activiteiten het steeds moeilijker. Het arbeidspastoraat richt zich vooral op de werkvloer en de mensen daar en het bureau is ondersteunend in de ontwikkeling van het denken rond missionaire presentie. Het speelt in op landelijk sociaal-economische discussies met een decade projecten rond geloof en economie. Het bureau wordt gewaardeerd als 'luis in de pels' van de sociale partners en de landelijke politiek. Naar de kerken worden de contacten versterkt en uitgediept.
In de eerste zeven jaar van de 21ste eeuw heeft het bureau te maken met de krimpeconomie van de kerken. De grote kerken veranderen hun beleid. Oecumene wordt niet meer vanzelfsprekend gevonden. In de bedrijfswereld worden de toegangen lastiger. De twee tendensen versterken elkaar in het veranderen van en later bezuinigen op het arbeidspastoraat. In 2007 zijn in de meeste bisdommen en kerken de samenlevingsvragen bij elkaar gebracht in een missionair en diaconaal aandachtsveld. Landelijk bureau DISK ontwikkelt zich naar een oecumenisch landelijk bureau, dat verschillende diaconale en missionaire projecten uitvoert en van daaruit themagericht (vooral rond geloven en sociuaal-economische onderwerpen) voor de kerken toerustend en ondersteunend werkmateriaal ontwikkelt.

Veranderingen in kerkelijke structuren en projectenorganisatie

Het landelijk bureau DISK viert in 1992 zijn 20-jarig bestaan en in 1997 zijn 25-jarig jubileum. Eind van de 20ste eeuw hebben grote veranderingen op kerkelijk protestants gebied plaatsgevonden. De Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk zijn na een tiental jaren Samen-op-Weg verkenningen in 1999 samengegaan in de Protestantse Kerk in Nederland. Er komen veranderingen en tegelijk bezuinigingen. De functie van de CIBB directeur wordt gekoppeld aan die van projectmedewerker Geloof en economie op de afdeling Dienst Missionair Diaconaal werk en Oecumenische relaties. Het bestuur van het CIBB neemt het besluit tot opheffing op 21 januari 2000 en het besluit tot toetreding van de diverse kerkgenootschappen bij de nieuwe Stichting landelijk bureau DISK op 23 januari 2001. Het afscheid van het CIBB vindt met een feestelijk diner plaats op 25 januari 2000.
Aan katholieke kant is de SBN op 8 maart 2000 veranderd in de kerkelijke Landelijke Instelling voor het rooms-katholieke Arbeidspastoraat in Nederland (LIAN). De eerste vergadering van het bestuur LIAN vindt plaats op 10 mei 2000. De viering van het dertigjarig bestaan van SBN wordt groots gevierd op 7 april 2000, tegelijk met het vijftigjarig jubileum van DISK Amsterdam.
Op 30 maart 2002 zijn de statuten van het bureau gewijzigd. Statutair wordt het landelijk bureau een Stichting, waarvan kerkgenootschappen lid of waarnemer zijn.
De viering van het 30-jarig jubileum van het bureau wordt bescheiden gevierd op 11 april 2002 met het uitdelen van een gedichtenbundel 'Vallend licht' van oud-collega arbeidspastores Leo Mesman en Ton Kamphof aan team en bestuurders.
De viering van het zevende lustrum op 5 juni 2007 gaat samenvallen met het afscheid van LIAN en DISK voorzitter Joop Roebroek en secretaris Ab Kerssies op vrijdagmiddag 8 juni 2007. Het programma zal in ieder geval aandacht geven aan deze 35ste verjaardag en waarschijnlijk kan dan ook de nieuwe voorzitter van LIAN en vice-voorzitter van landelijk bureau DISK voorgesteld worden.

Terug naar openingspagina jubileum