PROJECTEN
WERKEN AAN EEN GELOOFWAARDIGE ECONOMIE
Globalisering, duurzaamheid en lokale kerken
Door Trinus Hoekstra
Inleiding
Kairosmoment
Bondgenootschap
Duurzaamheid
Levensverandering
Nieuwe wereldorde
'Op het leven'
Website
Op dinsdag 18 november jongstleden werd in de Geertekerk te Utrecht het samenwerkingsprogramma 'Werken aan een Geloofwaardige Economie' afgesloten met de slotconferentie 'Geloofwaardige Globalisering'. In dit artikel geven we kort verslag van de dag. Op de website www.geloofwaardige-economie.nl kunt u meer informatie vinden over de dag, het samenwerkingsprogramma en de verschillende onderdelen ervan.
Ineke Bakker, directeur van Oikos, opende de dag met de woorden 'Wie had kunnen denken dat ondeugdelijke hypotheken konden leiden tot deze crisis. Als Disk vorig jaar rond deze tijd gepleit had voor nationalisering van banken waren ze voor gek versleten en nu heeft er toch zoiets plaats gevonden.' Tegelijk wees ze erop dat armen en mensen begaan met het milieu allang besef hadden van een crisis. De toenemende kloof tussen arm en rijk, de toenemende aantasting van het milieu roepen volgens Ineke om een andere, een geloofwaardige globalisering. De huidige tijd van crisis noemde ze een kairosmoment om op deze problemen in te gaan. De conferentie was daarbij volgens Ineke gericht op de vraag 'wat wij daar aan kunnen doen, zoals we hier zitten, mensen uit lokale kerken'.
Louke van Wensveen,
werkzaam bij Oikos, vertelde kort iets over de geschiedenis van het programma
en de verschillende onderdelen waar door Disk, Oikos en Kerk in Actie
aan gewerkt is. Het programma is in 2006 van start gegaan om invulling
te geven aan de wijze waarop kerken hier in een Nederlandse context de
uitdaging van de Accra-Verklaring uit 2004 wilden oppakken. In deze verklaring
hebben protestantse kerken wereldwijd, daartoe aangezet door hun broeders
en zusters uit het Zuiden, hun zorgen geuit over de neoliberale richting
waarin de wereldeconomie zich ontwikkelt. Hun zorgen betroffen vooral
de toenemende armoede en de toenemende aantasting van het milieu. De Accra-Verklaring
was echter vooral ook een roep om een economie die het voor allen mogelijk
maakt om te participeren in de volheid van het leven. Bij de weg daar
naartoe zou het moeten gaan om een bondgenootschap voor gerechtigheid,
vrede en heelheid van de schepping.
In het 'Praktijkboek Geloofwaardige Globalisering' zijn behalve een analyse
van globalisering en spanningsvelden op het terrein van voedselvoorziening
en milieu, arbeid en zingeving en klimaatverandering, praktijkvoorbeelden
van een aantal lokale kerken bijeengebracht. Uit het publiek werd de vraag
gesteld of we elkaar als lokale kerken kunnen vinden? Het praktijkboek
toont aan dat lokale kerken allerlei initiatieven ontplooien. Het zou
goed zijn als dat een keer in kaart gebracht wordt, zodat we elkaars initiatieven
kunnen benutten en in ieder geval als kerken bondgenootschappelijk werken.
In een paneldiscussie
ging vervolgens een vijftal mensen van verschillende generaties met elkaar
in gesprek over globalisering. De voor- en nadelen van globalisering vond
men moeilijk tegenover elkaar af te wegen. Op het moment ziet men vooral
meer nadelen. Misschien is het belangrijker, werd gezegd, om de moderne
geschiedenis eerlijk onder ogen te zien. Op het moment zitten we in deze
globalisering die oneerlijke handelsrelaties met zich mee brengt. Vanuit
ons geloof stellen we daar nu kritische vragen bij, maar de mensen uit
de 19e eeuw hadden zich de kritische toon van nu uit kerken niet voor
kunnen stellen. We moeten ook onder ogen zien dat de huidige wereldorde
mede door toedoen vanuit de christelijke traditie tot stand is gekomen.
We staan samen met anderen in deze situatie en we moeten voorkomen dat
we ons in een kritische houding aan de zijlijn manoeuvreren en kijken
hoe anderen het oplossen. Samen met overheden, bedrijven en maatschappelijke
organisaties staan we als kerken voor de taak en verantwoordelijkheid
om duurzaamheid na te streven. Op deze wijze eerlijk zijn tegenover jezelf
en anderen heeft ook met bondgenootschappelijkheid te maken.
Daarnaast werd gesproken over groei en dat we nu met de kredietcrisis
vastlopen in die groei. Voor groei alleen in termen van financiële
winst en individueel comfort is volgens het panel geen ruimte meer. Het
zal meer moeten gaan om groei in termen van meer solidariteit, meer kwaliteit
van leven en daarom ook meer menselijk geluk in Noord en Zuid.
Aan het begin van
de middag, na de nuttiging van biologische lunch en liturgisch moment,
vond de bekendmaking plaats van de winnares van de essaywedstrijd People,
Planet, Mammon? De prijs was beschikbaar gesteld door het Landelijk Missionair
Collectief en stond in het teken van de nagedachtenis van de inspirator
hiervan Wim Kist. Rotterdammer van huis uit had Wim Kist in de oorlog
de wereld in crisis en puin gezien. Sindsdien drong hij aan op levensverandering.
Toen de welvaart in Nederland toenam, werd zijn motto: 'Wie in welvaart
leeft is verplicht om anderen daarin te laten delen.' Hij motiveerde dat
met de uitspraak dat God altijd met twee woorden spreekt 'barmhartigheid
en gerechtigheid'.
De eerste prijs werd door Piet ter Hal uitgereikt aan Eefje van der Linden.
Eefje is Vlaamse en studeert theologie in Brussel. Haar essay gaat over
Leviticus en de relatie van de spijswetten daarin tot het streven naar
duurzaamheid. De spijswetten zijn erop gericht van Israël een heilig
volk te maken, God toegewijd. Die toewijding moet in Leviticus blijken
in de meest basale zaken van het leven. Zo krijgt het voorbereiden en
houden van de maaltijd de betekenis van een priesterlijke dienst aan de
God die de aarde goed geschapen heeft. De God die scheiding heeft gemaakt
tussen licht en duisternis, roept ons volgens Eefje op om scheiding te
maken tussen duurzaam en onduurzaam en daarin te komen tot levensverandering.
Het
hoogtepunt van de dag werd gevormd door de lezing van Doekle Terpstra
(voorzitter van de HBO-raad en de protestants christelijke ontwikkelingsamenwerkingsorganisatie
ICCO). Centrale vraag is volgens Doekle hoe wij ons verhouden tot de wereld.
Toen ICCO 40 jaar geleden startte, leefde de idee dat armoede over 40
jaar als probleem opgelost zou zijn. Er heeft op het terrein van de armoedebestrijding
veel plaats gevonden, toch is de kloof tussen arm en rijk er nog. Tussen
Oost en West is een muur geslecht, maar er zijn ook weer muren bijgekomen,
denk aan die tussen Israël en het Palestijnse volk. Hoe kan het dat
we dit laten gebeuren? Is het misschien omdat we in onszelf een muur hebben
opgebouwd om te voorkomen dat we Palestijnen als mensen zien? Willen wij
onze muren en dijken zo hoog willen opwerpen zodat we de ontwikkelingen
in de wereld niet meer zien? We willen misschien onze welvaart, veiligheid
en eigenheid beschermen, maar vergeten dan dat we die welvaart te danken
hebben aan betrokkenheid op de wereld. Juist als historische handelsnatie
zouden we beter moeten weten.
We werken teveel in 'splendid isolation', ook ontwikkelingsorganisaties
doen hier zelf aan mee. Marktwerking onder deze organisaties leidt ertoe
dat ze zich afzonderlijk moeten profileren en ontwikkelingssamenwerking
teveel ontwikkelingshulp blijft. Het ergste is dat we niet in staat zijn
om de armoede als probleem op te lossen. De Millenniumdoelen worden zo
niet gehaald. Het IMF legt een neoliberaal model op aan ontwikkelingslanden,
terwijl mensen geen toegang krijgen tot basisvoorzieningen, land en krediet.
Democratisering en participatie worden teveel naar de achtergrond geschoven.
De problemen van vandaag kunnen we niet overlaten aan vrije krachten of
aan de macht van een paar landen. We hebben volgens Doekle een nieuwe
wereldorde nodig. Nieuwe duurzame ontwikkeling gepaard aan globalisering
vraagt om het werkelijk delen van macht, werkelijke partnerschappen met
medewereldburgers.
Geloofwaardige globalisering betekent dat wij ons manifesteren als wereldburgers.
Het is bovendien een misvatting om te denken dat we goed voor onszelf
zorgen door ons van de rest van de wereld te isoleren. We zijn afhankelijk
van de wereld. We kunnen het ons helemaal niet permitteren om ons af te
sluiten van de rest van de wereld. Gelukkig groeit er nu wereldwijd ten
gevolge van de kredietcrisis wat bereidheid om in te grijpen in een rauw
kapitalisme. Het zal er echter om moeten gaan om dat ingrijpen te verbinden
met het streven naar duurzaamheid. Als wereld staan we op een kantelpunt.
We hebben de kans om dat moment te pakken. De wereldleiders kunnen dat
momenteel doen. Zij kunnen kiezen voor een nieuwe wereldorde gericht op
duurzaamheid.
Op
feestelijke wijze werd de dag afgesloten met de presentatie, door Jan
Jorrit Hasselaar (freelance medewerker van Disk) en ondergetekende, van
de duurzaamheidspecial. Bij Disk is
aan deze special gewerkt in de overtuiging dat ook de lokale kerk een
rol kan spelen bij het streven naar duurzaamheid, en dat niet alleen praktisch
maar ook spiritueel. Natuurlijk is wanneer je het over kerk hebt ook altijd
de 'kerkfabriek' aan de orde, dat wil zeggen de wijze waarop en de keuzes
waarmee we materieel gestalte geven aan de plaatselijke geloofsgemeenschap.
Daarbij gaat het onder meer om mensen, geld, grond, gebouwen en energie.
Maar wanneer je het over kerk hebt, gaat het ook over spiritualiteit,
over traditie en over het Bijbelse verlangen naar gerechtigheid, vrede
en heelheid van de schepping. Het verlangen dat ons aanzet tot het zoeken
naar meer duurzame keuzes, maar het verlangen ook dat we nodig hebben
om dat zoeken op de langere termijn vol te houden.
De special die de naam draagt 'Op het leven',
biedt dan om te beginnen ook inspiratie. De drie P's van duurzaamheid
- profit, people en planet, die staan voor geld, medemensen en natuur
- worden vanuit de christelijke traditie doordacht. Precies in het midden
van de special bevindt zich de Quick Scan, waarmee men zich snel een beeld
kan vormen van hoe duurzaam de eigen lokale geloofsgemeenschap nu al is.
Vervolgens bevat de special suggesties en handelingsperspectieven waarmee
gewerkt kan worden aan het verder verduurzamen van de lokale geloofsgemeenschap.
Aan het begin van de presentatie werd even teruggekeken op de voorgeschiedenis
van de duurzaamheidspecial. Het begon eigenlijk allemaal in het najaar
van 2005 met de vraag van PKN-gemeentepredikant Bert Altena uit Assen
of er zoiets bestond als een Accra-scan. Zo'n scan zou lokale kerken helderheid
moeten geven of hun eigen keuzes wat financieel-economisch, sociaal en
ecologisch rendement betreft in balans zijn. Dat in ieder geval niet kerken
sociale en ecologische schade negeren.
Naast de duurzaamheidspecial werd ook de website www.duurzamekerk.nl gepresenteerd. Deze website wordt het komende jaar verder ontwikkeld. Het is de bedoeling dat lokale kerken op deze site de informatie kunnen vinden die ze nodig hebben om te kunnen werken aan de verdere verduurzaming van hun lokale geloofsgemeenschap. Het aantal onderwerpen, suggesties en handelingsperspectieven zal in de loop van de tijd groeien, er zal doorverwezen worden naar andere sites en organisaties. Tijdens de presentatie werd het eerste exemplaar van de special aangeboden aan Bert Altena. Op deze wijze werd de special symbolisch ook aangeboden aan de lokale kerk. De presentatie en daarmee ook de dag werd afgesloten met een gezamenlijke toast 'Op het leven', waarna een vocal group het geheel muzikaal opluisterde met een aanstekelijke mengeling van spiritual en gospel.
Terug naar openingspagina Werken aan een geloofwaardige economie
