PROJECTEN
WERKEN AAN EEN GELOOFWAARDIGE ECONOMIE
Fair Trade Kerk Gendt-Doornenburg
Door Anne Pier van der Meulen
Inleiding
Waarom eigenlijk?
Geen fair trade koffie in de keukenkast
Politieke kleur divers
“Elke lange reis begint met een enkele stap”, zo luidt een Chinees gezegde. De reis naar een eerlijke, duurzame, rechtvaardige wereld is een lange..., lange reis, maar zal toch moeten beginnen met die eerste stap. Voor een kerkelijke gemeente gaat het zetten van eerste stappen ook wat gemakkelijker dan voor een individu. Wanneer je het zelf als eenling niet meer ziet zitten, is er misschien wel een ander die het stokje voor een tijdje overneemt. En zo kom je toch verder.
In Gendt en Doornenburg, twee dorpen in de oostelijke Betuwe tussen Arnhem en Nijmegen, zijn wij in de zomer van 2009 aan de slag gegaan met het aanvragen van de Fair Trade Kerk-titel. Fair Trade Kerk zijn betekent dat je fair trade producten gebruikt, zoals koffie, thee, sap, chocolade en deze promoot in je directe omgeving. Er lag hiervoor al een basis. Fair trade was al aardig ingeburgerd in de kerkelijke gemeente, maar het was nog geen beleid. Deze fikse stap moest nog gemaakt worden. Hoe kun je wat sporadisch al gebeurt binnen een kerkgemeenschap omzetten in iets waar je met zijn allen je schouders onder gaat zetten? Om in het beeld van de reis te blijven, van incidentele praktijk naar beleid is een stuk helling op.
In Gendt-Doornenburg liep het via de diaconie. Deze ‘tak’ van de kerk staat voor de ‘dienst aan de naaste’. Ik wist dat hier ‘medestanders’ zaten om te komen tot Fair Trade Kerk. Vanuit de diaconie ging het al spoedig verder naar de ZWO-groep Gendt-Doornenburg. In Gendt organiseert ZWO onder meer de Wereldwinkelactiviteiten binnen onze kerk. Hier lag dus een directe link met fair trade. De diaconie en ZWO gingen er achter staan. Maar het belangrijkste moest nog komen: de kerkenraad. In de protestantse kerkgemeente is het de kerkenraad die de uiteindelijke beslissing neemt. Wanneer de raad het plan niet zou steunen, zou het niet doorgaan. Het gesprek over fair trade werd een interessante discussie, maar tegelijk een taaie kluif.
Allereerst kwam de vraag op, waarom zou je het doen? Waarom zou je Fair Trade Kerk willen worden? Ons pleidooi richtte zich op de verbetering van de arbeidsomstandigheden van de arme boeren in Afrika en Latijns-Amerika. Betrokkenheid op de ander die arm is, uitgerangeerd en kwetsbaar, dat is waartoe het christelijk geloof ons voortdurend aanspoort. Nu hadden wij een kans om hieraan gestalte te geven!
Geen fair trade koffie in de keukenkast
Maar meteen kwam de vijand van alle idealisme naar boven drijven, namelijk het wantrouwen, dat soms uitmondde in cynisme: “Heeft het werkelijk zin om fair trade producten te kopen?”; “Help je er werkelijk boeren in Latijns-Amerika mee?”, “Gaat het geld uiteindelijk toch niet naar de sterkste?” Het werd een ingewikkeld gesprek, want alles begint er immers mee ‘dat je erin gelooft’.
Een andere ‘hobbel’ was dat sommige kerkenraadsleden zich verplicht voelden ook thuis fair trade koffie te gaan drinken. Bij de meeste kerkenraadsleden staat er thuis geen fair trade koffie in de keukenkast en als je dan een kop koffie schenkt van Douwe Egberts... kun je dat dan verantwoorden? Zou je er niet op aangesproken worden?
Hier hebben wij de voorhoedepositie van de kerkgemeente benadrukt. In de kerk spreken wij voortdurend over thema’s als rechtvaardigheid, menswaardigheid, tolerantie, maar ook hierbij lukt het ons niet om dit voortdurend in de praktijk te brengen. Moeten wij daarom maar ophouden erover te praten? Als kerkgemeente kan je meer dan als individu. En je kunt een individu niet afrekenen op de idealen van de kerkgemeente.
Tot slot was er nog het bezwaar van de prijs van de fair trade producten. Zij zijn wat duurder dan gewone producten. Maar als kerk kunnen wij het betalen, dus dat kwam goed.
De afloop van de kerkenraadsvergadering was dat we met de Fair Trade Kerk-titel aan de slag gingen. Er was een nipte meerderheid voor. De diaconie en de ZWO zetten vervolgens de schouders eronder. In het najaar van 2009 sleepten wij de titel in de wacht. De feestelijke uitreiking door de burgermeester was begin januari 2010. De burgervader was enthousiast en lovend over ons initiatief en wat blijkt… bij de gemeente Lingewaard staan nu twee koffieapparaten: één met ‘gewone’ koffie en één met fair trade koffie. Burgermeester De Vries, zelf CDA’er, benadrukte in zijn toespraak terecht dat sociale initiatieven tegenwoordig door politieke partijen heenlopen. Dat was de spijker op de kop, want binnen de kerkgemeente van Gendt-Doornenburg is de politieke kleur ook divers. Uiteindelijk is het overgrote deel van de kerk achter fair trade gaan staan.
Mooi vond ik een reactie van een vrouw van in de tachtig na de ouderenkerstviering. Iedereen had na afloop van de viering een fair trade cadeau gekregen, te weten een doosje chocoladerepen. De vrouw sprak mij aan en zei: “Goed van ons hè, dat fair trade. Het is een goede zaak, hoor. Je moet ergens beginnen!”
Anne Pier van der Meulen is predikant van de Protestantse Gemeente Gendt-Doornenburg en vrijwilliger bij Landelijk bureau DISK.
Terug naar openingspagina Werken aan een geloofwaardige economie
