PROJECTEN

WERKEN AAN EEN GELOOFWAARDIGE ECONOMIE

Werken aan een duurzame kerk

Door Emmy Bregman, Trinus Hoekstra en Ellen van der Kemp

Inleiding
Kerk en duurzaamheid
Voorbeelden
Mogelijkheid: in het Zuiden
Mogelijkheid: onderteken de Klimaatbelofte
Mogelijkheid: werk aan het milieu
Mogelijkheid: het BRAVO-principe

Het begrip ‘duurzaamheid’ hangt deze dagen in de lucht. Langzaam begint het tot ons door te dringen dat onze manier van omgaan met het milieu en met elkaar en met mensen elders op de wereld, geen toekomst heeft. We zijn op zoek naar een nieuw en duurzaam evenwicht, maar wat is duurzaamheid precies? En hoe kan een diaconie werken aan duurzaamheid? In dit artikel een aantal handvatten voor de diaconie om het onderwerp op de agenda te zetten.

Inleiding

Duurzaamheid rust op drie pijlers: een economische, een sociale en een eco­logische. Bij het streven naar duurzaamheid gaat het in feite om het zoeken naar de balans hiertussen, tussen geld, medemensen en de natuur.
Voorbeelden duurzaamheid In bedrijven en organisaties wordt dit zoeken naar balans ook wel Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) genoemd. Zo willen bedrijven zoeken naar een duurzamer productie. Een voorbeeld van zo’n duurzame praktijk is dat een grote doe-het-zelfketen garandeert dat al hun klushout FSC-hout is. Dat keurmerk garandeert dat het hout geproduceerd is op een maatschappelijk verantwoorde manier, zonder schade voor de plaatselijke bevolking (sociaal) en het regenwoud (ecologisch). Kerk in Actie ondersteunt deze ontwikkeling van MVO en heeft zich daarom in 2008 aangesloten bij het landelijk MVO-Platform.
In het spoor van dit maatschappelijk verantwoord ondernemen is het tegen­woordig steeds vaker mogelijk om goederen en diensten te kopen waarvan je met enige zekerheid weet dat je niet profiteert van een lage prijs over de rug van andere mensen, of ten koste van natuur en milieu. Denk aan groene stroom, duurzaam sparen en beleggen en biologische en fair trade producten. Als je goederen koopt of diensten afneemt kun je dat financieel bewust doen, maar ook sociaal en ecologisch bewust.

Kerk en duurzaamheid

Vanuit ons geloof kunnen we het streven naar duurzaamheid verbinden met het Bijbelse verlangen naar gerechtigheid, vrede en heelheid van de schepping. Vanuit dit verlangen willen we goed omgaan met de mensen en de natuur om ons heen. Met Matteüs 6 kun je ook zeggen dat we niet Mammon willen dienen, ons geld en bezit willen vermeerderen, maar dat we allereerst de gerechtigheid van het Koninkrijk van God willen zoeken in onze alledaagse keuzes. Ook de kerkorde van de Protestantse Kerk in Nederland heeft aandacht voor duurzaamheid in een brede economische, sociale en ecologische betekenis. (Dit wordt beschreven in de ordinanties 8 en 14.)
Wat heeft duurzaamheid te maken met de kerkelijke gemeente? In de kerken beschikken we met elkaar over geld, gebouwen, energie en grond. In de keuzes bij de omgang met die middelen kunnen we duurzaamheid ook een rol laten spelen, vaak gebeurt dat ook al. Een paar voorbeelden en mogelijkheden uit de praktijk.

Voorbeelden

De protestantse gemeente in Ouderkerk aan de Amstel heeft 15 jaar geleden al een windmolen geplaatst, waarmee ze zelf energie kan opwekken. Met steun van ‘De Windvogel’ (www.windvogel.nl) heeft de kerk in 2005 een nieuwe molen geplaatst, de Amstelvogel. In Noord-Holland hebben protestantse gemeenten met andere organisaties een alternatief ontwikkeld voor het rijden op diesel: Puur Plantaardige Olie (PPO). Deze stichting Rijschoon.nu (www.rijschoon.wordpress.com) is bezig met het opzetten van gecertificeerde PPO die over de hele keten duurzaam is. Door de Raad van Kerken in Spijkenisse is een werkgroep Kwaliteit van leven opgericht die zich op vijf thema’s richt. Deze vijf thema’s zijn opgepakt door vijf groepen: de voedselgroep, de energie­groep, de groep Lokaal Gemeentelijk milieubeleidsplan, de Derde Wereldgroep en de kledinggroep. De energiegroep is het meest voortvarend te werk gegaan met een inspectie van de eigen kerkgebouwen op energie-efficiëntie en energiezuinigheid. Deze werkgroep heeft daarbij een energie­scan voor kerkelijke gebouwen en huis­houdens ontwikkeld.

Mogelijkheid: in het Zuiden

De betrokkenheid van de diaconie bij duurzaamheid hoeft niet altijd dicht bij huis te blijven. Kerken kunnen ook een rol spelen op internationaal terrein. Rijke, geïndustrialiseerde landen vervuilen met hun levensstijl meer lucht dan de aarde aan kan. Daardoor worden vooral kwetsbare mensen in de arme landen in het Zuiden getroffen. Zij moeten de schade van klimaatverandering zien op te vangen. Om hier wat aan te doen heeft Kerk in Actie al sinds 2003 een Klimaatplan. Dat heeft twee jaar geleden in samenwerking met ICCO de naam FairClimate gekregen. FairClimate staat voor drie manieren om te kiezen voor een eerlijk klimaat: verminde­ren, veranderen en vergoeden (de drie V’s). Om klimaatverandering tegen te gaan moe­ten wij ons energieverbruik verminderen en we moeten overstappen naar groene, hernieuwbare energiebronnen. Maar het is onvermijdelijk dat onze CO2-voetafdruk ook na verminderen en veranderen nog te groot is. We kunnen dit overschot vergoeden door de projecten van FairClimate te ondersteunen. FairClimate investeert in projecten van partnerorgani­saties in het Zuiden die gericht zijn op aanpassing aan klimaatverandering en op de ontwikkeling van duurzame methoden om klimaatverandering tegen te gaan.

Mogelijkheid: onderteken de Klimaatbelofte

Nog een mogelijkheid. In december 2009 komen de wereldleiders bijeen in Kopen­hagen om een internationale overeenkomst te sluiten om de opwarming van de aarde tegen te gaan. Dit is een unieke kans voor een rechtvaardig klimaatbeleid waarmee mensen in ontwikkelingslanden beschermd moeten worden tegen de gevolgen van klimaatverandering en waarbij hun recht op ontwikkeling niet geschonden wordt. We moeten er nú voor zorgen dat in Kopenhagen een wereldwijd rechtvaardig en effectief akkoord wordt gesloten. Afspraken zijn nodig om de opwarming van de aarde te beperken. Rijke landen moeten hun CO2-uitstoot drastisch verminderen en arme landen helpen in het verminderen van hun CO2-uitstoot en het zich aanpassen aan klimaatverandering.
Op de website www.klimaatbelofte.nl kan iedereen een persoonlijke belofte tekenen om zich in te zetten voor een beter klimaat. De diaconie kan de kerkenraad en gemeen­teleden hierop wijzen. Met deze klimaat­belofte worden Nederlandse ministers en parlementariërs aangesproken op hun verantwoordelijkheid om nationaal en internationaal een rechtvaardig en effectief klimaatbeleid neer te zetten. FairClimate zorgt ervoor dat alle persoonlijke beloftes aan de wereldleiders, waaronder minister president Balkenende, worden aangeboden tijdens de klimaattop in Kopenhagen in december 2009. De beloftes maken deel uit van de internationale actie Countdown to Copenhagen die gestart is samen met andere kerkelijke organisaties in Europa.

Mogelijkheid: werk aan het milieu

Werken aan een beter milieu is bij uitstek geschikt om met de hele gemeente te doen. Bij Kerk en Milieu, de werkgroep van de Raad van Kerken waaraan ook Kerk in Actie meedoet, is allerlei materiaal hiervoor beschikbaar. Op de website van de werkgroep staan ideeën en materiaal voor kerkelijke gemeenten over schepping, milieu en het klimaatprobleem. Ideeën zijn bijvoorbeeld de aanstelling van een groene diaken en liturgisch bloemschikken. Er is ook materiaal beschikbaar voor vieringen rond de zeven scheppingsdagen. Zie www.kerkenmilieu.nl. Of neem contact op met Kerk in Actie-medewerker Kees Tinga, k.tinga@kerkinactie.nl om verschillende mogelijkheden te bespreken.

Mogelijkheid: het BRAVO-principe

DISK, het landelijk bureau voor arbeids­pastoraat, heeft een duurzaamheidspecial uitgegeven voor de lokale geloofsgemeen­schap, getiteld Op het Leven. De uitgave biedt verdieping en inspiratie en mogelijk­heden om in de eigen kerk met duurzaam­heid aan de slag te gaan. Dat kan volgens de vijf stappen van het BRAVO-principe: Bezinning, Richten, Actie, Viering en Opnieuw.

Stap 1 – Bezinning
Neem eerst tijd voor bezinning. Gebruik hiervoor de duurzaamheidspecial.

Stap 2 – Richten
Geef richting aan de bezinning. Op het Leven biedt een ‘Quick Scan’, met tien stellingen waarop u ant­woordt. Uit uw eindscore is af te lezen hoe duurzaam de eigen geloofsgemeenschap op dit moment is. Met de stellingen waarop u laag scoort, kunt u aan de slag. In dezelf­de uitgave staan concrete suggesties om aan te werken. Kies daaruit één onderwerp en stel daarbij een actieplan op. Bijvoorbeeld: we gaan alle gloeilampen door spaarlampen vervangen. Dat klinkt heel simpel, maar probeer het maar eens uit en let op de reacties in kerkenraad, en op die van de predikant en koster.

Stap 3 – Actie
Voer het actieplan uit stap 2 uit. In dit geval: vervang alle gloeilampen door spaarlampen.

Stap 4 – Viering
Vier vervolgens uitbundig feest. De zondag is bij uitstek een dag om feest te vieren, we gedenken dan de opstanding van het leven.

Stap 5 – Opnieuw
Zet het proces daarna voort met opnieuw bezinning, richten en dan een moeilijker stap, bijvoorbeeld duurzame inkopen of zelf stroom opwekken.

Bovenstaand artikel is overgenomen uit het vakblad voor diakenen Diakonia 22 jrg. nummer 2 april 2009.

Lees verder op de website www.duurzamekerk.nl.

Terug naar openingspagina Werken aan een geloofwaardige economie