PROJECTEN
DIACONALE STUDIES
GERECHTIGHEID ONDER
CONSTRUCTIE
Verschenen
in OndersteBOVEN,
22(2008)3
Door Hub
Crijns
Klik
hier om een verslagboek van de bijeenkomst van
28 mei te downloaden.
Inleiding
Diaconale
webstek
Theologisch
commentaar
'Twee
core businesses'
Crisisverschijnselen
en noden in de samenleving
Aan
het werk
Landelijk bureau DISK, Actioma, Justitia et Pax en het Landelijk Katholiek Diaconaal Beraad (LKDB) hebben in 2004 de Diaconale Alliantie gevormd met als doel de ondersteuning van het katholieke diaconale werkveld te bundelen en te intensiveren. Er zijn naast de activiteiten van de deelnemers twee innovatieve projecten ontworpen, met als instrument een nieuwe website: www.rkdiaconie.nl. De projecten beogen het inventariseren, kwalitatief bewerken en aanbieden van diaconale informatie en educatie vanuit één gemakkelijk te bereiken punt. Naast de ontwikkeling van middelen is ook gewerkt aan het betrekken van de diaconale werkers in de bisdommen. Zo is op 28 mei j.l. met ruim 60 deelnemers een stimulerende werkdag gehouden rond diaconale methodiek. 'Barmhartigheid in de steigers en gerechtigheid onder constructie' was het dragende motto.
Henk Meeuws, voorzitter van het LKDB, opende dag met een bezinning rond de ervaring "alsof u zich iets herinnert waarvan u nog niet wist dat u het al wist; dat u een licht opgaat, dat u iets geopenbaard wordt waarvan u aan het eind van de dag zegt: Ja, dít is het, dít is voor mij of óns bedoeld, - en eigenlijk wisten we het wel!" Volgens Meeuws zoeken we 'iets', en dat wil hij op voorhand al verklappen. "Als u zich even omdraait ziet u achterin in deze prachtige Gertrudiskapel onder het orgel de tekst staan: 'Wie gelooft en gedoopt is zal zalig worden'. Ik voeg daar aan toe: 'Wie bemint, die zal zalig worden'. Eigenlijk weet u dat natuurlijk al, want anders zat u hier niet in redelijk goed welbevinden."
Bernadette
van Dijk en Ellen Hogema hebben de laatste drie jaar intensief gewerkt
aan de twee projecten. De resultaten zijn te vinden op de webstek www.rkdiaconie.nl
en "het koninkrijk Gods komt niet via het internet tot stand, maar
het world wide web kan wel helpen". De dag opent met een verkenning
rond opzet, inhoud en uitwerking van de webstek. Een belangrijke indeling
heeft te maken met 'doen', 'leren', 'lezen' en 'met wie'. Verder is de
diaconale praktijk geordend naar tien werkvelden, die van een kleinere
naar een grotere wereld wandelen en waarin diaconale thema's te vinden
zijn. In elk werkveld komt de indeling doen, lezen en met wie terug. Van
Dijk: "Diaconaal werk blijft inzet voor waar het niet klopt in onze
samenleving. Henk Meeuws heeft dat al lange tijd terug zo overzichtelijk
bij elkaar gezet in zijn vier C's: Diaconie gaat over noodlijdenden en
het is Communicatie, Coöperatie, Compensatie en Correctie: ze gaat
aan de slag daar waar de kerk, de overheid, de hele samenleving, tekort
schiet. En omdat ik Henk's woorden vorige week niet meer paraat had, heb
ik ze ook maar weer eens opgezocht. Onder het dossier 'wat is diaconie',
vind je ze in Henk Meeuws' onderzoek naar toekomstscenarios voor het bisdom
Breda."
Na
de kennismaking met de basisstructuur van de site en de manier hoe je
vanuit heel Nederland met een inlogcode zelf informatie over werkdagen,
organisaties, leesmateriaal of educatieve werkvormen kan toevoegen, vertelt
Ellen Hogema meer over het onderdeel educatie of leren. "De afgelopen
drie jaar is het diaconale katholieke scholingsmateriaal verzameld, geordend
en gekeurd. Het materiaal is nu bedoeld voor vrijwilligers die zich diaconaal
willen scholen. Er is zoveel mogelijk op gelet dat mensen zelf met het
materiaal aan de slag kunnen zonder al teveel voorbereiding of begeleiding
van buiten af. Al snel werd duidelijk dat er geen algemene diaconale vrijwilliger
bestaat, maar meerdere varianten. We hebben vier typen of profielen ontwikkeld,
namelijk 'beleid maken', 'bewust worden', 'er zijn' en 'iets doen'. Bij
ieder profiel horen dus weer eigen bekwaamheden. Uit het verworven materiaal
zijn scholingsmodulen ingevoerd. En er staan nog modules open om in de
toekomst verder in te vullen."
Jozef
Wissink, hoogleraar systematische theologie aan de Katholieke Theologische
Faculteit van Tilburg, vestiging Utrecht, gaat bij zijn theologisch commentaar
in op de kerkelijke en maatschappelijke context, die beiden door hun krimp
noden veroorzaken. "Maatschappelijk neemt de noodzaak van diaconie
eerder toe dan af vanwege de verharding van het maatschappelijk klimaat.
De concrete noodhulp blijft nodig en tegelijk moeten we ook profetisch
blijven signaleren, waar het allemaal de spuigaten uitloopt. Dus zijn
vaardigheden, spiritualiteit en analyse nog steeds broodnodig. Kerkelijk
lijkt er bezuinigd te worden op de liefde, zowel in de bisdommen als landelijk.
Hoewel de Paus Benedictus in zijn encycliek Deus Caritas diaconie tot
core business van de kerk benoemt, bezuinigen bisdommen op diaconale werkers,
pastorale scholen, pastorale dienstverlening. Die twee tendensen versterken
de noodzaak van de webstek."
De site heeft een pragmatische insteek gekozen voor de hoofdindeling.
Natuurlijk zijn er ook meer theoretische te vinden en Jozef Wissink neemt
het gehoor mee in een indeling van Hans-Joachim Höhn. Hij onderscheidt
vier vormen van communicatie, die hij verbindt met vier vormen van diaconaal
handelen, hetgeen leidt tot een matrix van verschillende diaconale aspecten.
Wissink noemt dit alternatief, omdat het goed laat zien, wat de kracht
en eventueel de zwakte van een andere oplossing is. "In de pragmatiek
van de site is er voor gekozen, om de vele activiteiten op de diverse
werkvelden te categoriseren en dus te tonen, dan om de constituerende
momenten van het diaconale handelen te tonen. En dat werkt."
Vervolgens sluit Wissink aan bij de nieuwe inzichten, die de taalkundige Collins heeft opgedolven bij zijn onderzoek naar de betekenissen van het Griekse woord diaconos. "De woorden rondom diakonia kunnen al naargelang de context heel veel verschillende betekenissen hebben. Het gemeenschappelijke erin is, dat het om een soort bemiddelen gaat. De diaken zou je dan ook kunnen zien als een echte netwerker." Dat aspect van het netwerken zou in de site of bij de profielen van leren nog toegevoegd kunnen worden. "Ik maak deze opmerking, omdat het in ons geloof gaat om een liefde, een passie. Het begint bij de liefde, die God is en die God voor ons heeft. Paus Benedictus heeft er terecht op gewezen, dat ons antwoord van liefde zowel liefde voor God is als liefde voor de naaste en dat daarbij de naaste in nood voor gaat. Vandaar dat ik spreek van twee core businesses voor de kerk. We moeten in de kerk zo netwerken, dat de kerk evenwichtig op de twee benen loopt. Want er mag nooit en te nimmer bezuinigd worden op de liefde."
Crisisverschijnselen en noden in de samenleving
De ochtend werd afgerond met bisschop Gerard de Korte, die inging op twee jaar ervaringen als referentbisschop voor Kerk en Samenleving en diaconie. De bisschop gaf een inkijk in de vele ontmoetingen, activiteiten, lezingen en artikelen die uit dit referentschap voortkomen. Het is telkens een actualiseren van de kernen van het sociale denken van de kerk, waarin vele bouwstenen te vinden zijn om crisisverschijnselen en noden in de samenleving tegemoet te treden. In het bijzonder noemde Mgr. De Korte de beginselen van personalisme, solidariteit en subsidiariteit. Verder ging hij uitgebreider in op de versterking van de inhoud van ons diaconaal handelen en het getuigen van de binnenkant. "Diaconie betekent dat mensen vanuit het leven in Gods verbond en de bevrijding van Jezus Christus klaar staan voor elkaar. In de Imitatio Christi worden we geraakt en reageren we in geloof." De Korte "Ik onderscheid in diaconie drie aspecten: ten eerste een erbij blijven: veel nood wordt verlicht door erbij te blijven; weer terug te komen; het verhaal opnieuw aan te horen. Ten tweede het bij God brengen: diaconie gaat niet zonder gebed; nood bij God brengen; door gebed ontvang je kracht om te doen wat gedaan moet worden. Ten derde het handelen: handen uit de mouwen of open de portemonnee."
In de middag togen de deelnemers naar vier workshops, waar intensief werd gesproken en meegedacht rond vier diaconale stellingen. De resultaten van dit diaconaal methodisch beraad werden op het einde van de dag kort uitgewisseld en zijn met de voorbereidingen terug te vinden op de webstek www.rkdiaconie.nl. Ook de inleidingen en verslagen van de workshops zijn daar te vinden, evenals een verslagboek van de gehele werkdag..
Klik hier om het verslagboek te downloaden.
Terug naar openingspagina diaconale studies
