BEVRIJDE TIJD
Deelnemen aan een 24-uurseconomie
Tijdspatronen
veranderen
Agenda van de campagne
Wat staat er op de agenda?
Thema's die aan de orde komen
ICT als instrument voor versnelling én onthaasting?
De tijdspatronen in onze samenleving veranderen. Werktijden vallen niet meer standaard tussen 8 en 5; winkels zijn 's avonds en 's zondags open. Een baan voor het leven is een zeldzaamheid. Het vrije weekend is niet meer vanzelfsprekend. Het zijn deze en andere veranderingen, die passen in een 24-uurseconomie: een flexibele economie waarin regels zo min mogelijk (centraal) worden vastgelegd.
Deze veranderingen roepen twijfels en protest op, zoals bleek uit de acties tegen de winkeltijdenwet in 1998 en 1999, maar ook enthousiasme. Het valt niet mee om te beoordelen wat er allemaal gaande is, voor welke dilemma's en mogelijkheden wij - afzonderlijk dan wel gezamenlijk - komen te staan.
Het landelijk bureau DISK vindt het noodzakelijk om de discussie over de gevolgen en de werking van de 24-uurseconomie te blijven voeren. Vandaar de campagne 'Bevrijde Tijd. Deelnemen aan een 24-uurseconomie'.
De campagne 'Bevrijde Tijd' heeft een tweeledige agenda.
Hij heeft een kritische agenda, die de vinger legt op datgene wat vast dreigt te lopen en bekneld raakt in ordenig, beleving en besteding van de tijd. Er valt immers iets te bevrijden! Maar ergens 'nee' tegen zeggen, veronderstelt weten waar we het over hebben. Vandaar dat de campagne veel aandacht besteedt aan het samenbrengen en doorgeven van ervaringen, inzichten en meningen. Ze biedt handvatten voor bezinning om waar nodig goed beslagen in actie te kunnen komen.
De campagne heeft ook een agenda van verlangen. Want waar willen we tijd voor vrij maken? Wandelen, zingen, bidden, werken, vrienden, collega's, vreemden, actie voeren...? Met liedjes, verhalen, beelden, gedichten, muziek wil de campagne op het spoor komen waar ons hart naar uitgaat. Ook laten we ons voeden door verhalen van vroeger: verhalen uit de christelijke traditie en andere geloofstradities kunnen ons stimuleren en richting geven aan onze invulling van bevrijde tijd.
De campagne richt zich vooral op leden van geloofsgemeenschappen en christelijke maatschappelijke organisaties. Rode draad vormt het magazine Bevrijde Tijd, dat twee keer per jaar verschijnt. Elk nummer belicht twee thema's. Het magazine bevat verwerkingssuggesties en informatie over materialen en activiteiten.
Beroepskader en vrijwillig(st)ers kunnen hun licht opsteken tijdens regionale werkdagen, die tot de zomer van 2001 worden gehouden. De deelname geschiedt op uitnodiging. Het dossier 24-uurseconomie verschijnt najaar 2001. Het biedt achtergrondinformatie over veranderende tijdspatronen in arbeidsorganisaties, huishoudens en vrijwilligersorganisaties. Een nog uit te brengen cd met liedjes zal steun bieden bij muzikale en liturgische verwerkingen.
De campagne geeft bijzonder aandacht aan de volgende thema's. Deze activiteiten komen grotendeels tot stand in samenwerking met anderen.
* Werktijden en werktempo. Een video, die in september 2001 verschijnt, laat zien welke waarden en belangen een rol spelen bij het tot stand komen van tijdspatronen in arbeidsorganisaties. Voor werkgevers, werknemers, vakbonds- en OR-leden en andere betrokkenen.
* Levensloopbanen. Een musical, die in 2002 zal verschijnen, door en voor verschillende generaties over meer en minder voorspelbare levenslopen thuis en in het beroep. Voor gemeenten en parochies.
* Technologie. In het najaar van 2001 verschijnt het boek 'Bij de tijd (ver)blijven. ICT als instrument voor versnelling en onthaasting'. Een boek en een symposium op 8 november 2001 zullen meer licht werpen op de invloed van informatie- en communicatie technologie op tijdspatronen in arbeidsorganisaties en huishoudens.
* Heilige tijd, gewone tijd. In voorbereiding is een jaarkalender of een boekje over de rol van de verschillende godsdiensten bij de structurering en beleving van de dag, de week, het jaar, hetr leven. Voor gelovigen en andere geïnteresseerden.
* In de loop van 2002 wordt de campagne afgesloten. Een slotactiviteit in september 2002 maakt zichtbaar wat gaandeweg is verzameld, bedacht en uitgevoerd, wat bewaard moet blijven en wat nog tot stand moet worden gebracht.
ICT als instrument voor versnelling én onthaasting?
Esther van der Panne
Landelijk bureau DISK en Kerk en Wereld/MCKS organiseren samen een deelproject over de rol van Informatie- en communicatietechnologie (ICT) bij het streven naar een nog flexibeler omgang met de tijd. De Nieuwe Economie met haar computernetwerken, mobiele telefonie, multimedia, internet, e-mail, simulatie en e-commerce zou onze omgang met de tijd nog productiever en efficiënter moeten kunnen maken zonder dat de druk op individuen toeneemt. Is dat zo? Zorgt ICT voor productiviteitsverhoging, tijdbesparing, meer individuele zeggenschap over tijd? Of draagt ze bij aan verdere verhaasting van de samenleving?
Die vragen staan centraal in 'Bij de tijd (ver)blijven. ICT als instrument voor versnelling én onthaasting?'. Dit boek bevat een aantal artikelen van wetenschappers uit verschillende disciplines en een aantal portretten over de rol van ICT in het dagelijkse (werk)leven van diverse mensen.
Uit het boek blijkt dat er van een echte 24-uurseconomie vooralsnog geen sprake is, maar ook dat ICT een drijvende kracht is in de trend naar langere arbeidstijden, spreiding van werktijden en toenemende werk- en tijdsdruk. ICT is bedoeld om informatie- en communicatieprocessen te versnellen en ze efficiënter en gemakkelijker te maken. Maar daarmee faciliteert én stimuleert ICT veranderingen in arbeidsorganisaties (verzelfstandiging, decentralisatie van verantwoordelijkheden, verbreding van takenpakketten) die "anders dan de bedoeling was" de tijdsdruk vergroten.
Ontwikkeling van ICT is echter nog een open proces. En het lijkt er zelfs op dat ICT de maatschappelijke mogelijkheden om technologische ontwikkelingen te sturen vergroot.
Presentatie tijdens Symposium
Het boek wordt 8 november 2001 gepresenteerd op een symposium voor beleidsmakers, onderzoekers en geïnteresseerden op het gebied van arbeidstijd, kwaliteit van de arbeid en vrije tijd. Op het symposium draait het om een aantal vragen. Hoe kan ICT zo in de samenleving worden ingebed dat de negatieve gevolgen voor onze tijdspatronen en tijdsbeleving zo klein mogelijk zijn? Vergt dat aanpassingen in de technologie zelf? Of moeten wij gewoon verstandiger leren omgaan met ICT? Moeten er maatschappelijke afspraken komen over hoe wij de tijdwinst (door productiviteitsstijging) die ICT in principe oplevert benutten? Gaat het dan om bescherming van de vrije tijd, zoals de Amerikaanse sociologe Juliet Schor wil? Of kunnen we de tijdwinst gebruiken om de werk- en tijdsdruk binnen de arbeidstijd én de vrije tijd te verminderen, zoals de Vlaamse socioloog Marc Elchardus voorstelt?
