BEVRIJDE TIJD
Deelnemen aan een 24-uurseconomie?
MATERIAAL
Fragmenten uit 'Een nieuwe economie, een bevrijde tijd? De rol van ICT in versnelling en onthaasting'
Telewerkers
werken te veel
Work-and-spendmechanisme
Vroeger werd er meer op de minuten gelet dan nu
Een wereldwijd bewustzijn
ICT zorgt niet voor andere (werk)tijden
Informatie over het boek
Onderzoek onder telewerkers wijst uit dat zij te veel werken, last hebben van stress en er niet goed in slagen in om een goede afstemming tussen werk en privé te realiseren.
Zij schrijven: ‘Samenvattend kunnen we stellen dat de wel gehoorde angst van werkgevers voor productiviteitsverlies bij hun telewerkende medewerkers ongegrond blijkt. Zij werken juist te hard en moeten eerder tegen zichzelf beschermd worden.
Een instrument als sturing op output klinkt voor zowel werkgever als werknemer wellicht aanlokkelijk, maar zal op een andere manier moeten worden vormgegeven dan nu gebeurt. De vrijheid die telewerkers krijgen ten aanzien van het regelen in het werk is blijkbaar niet toereikend om het gevraagd resultaat te kunnen realiseren, want een deel van hen jaagt zichzelf over de kop. Deze werknemers zullen ook de mogelijkheid moeten krijgen om te regelen over het werk.’
Daarbij kan gebruik gemaakt worden van ICT: ‘De telewerkers zouden bijvoorbeeld via het netwerk mee moeten kunnen discussiëren over de productiedoelen als deze niet haalbaar of realistisch blijken te zijn.’
(Karolus Kraan en Steven Dhondt, onderzoekers bij TNO Arbeid)
De Amerikaanse econome Juliet Schor wijst op het work-and-spendmechanisme dat ervoor zorgt dat werkgevers en werknemers eerder kiezen voor hogere lonen dan voor extra vrije tijd.
"Volgens Schor kan ICT alleen bijdragen aan onthaasting als de productiviteitswinst die hiermee wordt behaald in de toekomst niet zal worden uitgekeerd in de vorm van hogere inkomens en daaraan gekoppeld meer consumptie, maar wordt vertaald naar meer vrije tijd en stabiele consumptieniveaus. Arbeid en consumptie dienen naar haar idee gelijk onder de potentiële arbeidspopulatie verdeeld te worden.(…)Aangezien het beginpunt van work-and-spend ligt binnen de arbeidssfeer, dienen andere prikkels (bijv. via het belastingbeleid) kortere werktijden voor werkgevers en werknemers aantrekkelijker te maken.(…) Volgens de work-and-spendtheorie ligt het meer voor de hand dat werknemers de gevraagde arbeidstijden en bijbehorende inkomens ook in de toekomst zullen accepteren en dat andere onthaastingsstrategieën de overhand gaan nemen. Te denken valt aan het uitbesteden van huishoudelijke taken aan de markt, nieuwe luxeconsumptie, (verre) vakanties, of het dichter bij huis winkelen en consumeren via internet."
(Uit ‘Onthaasten in het ICT-tijdperk. Utopie of werkelijkheid?’’door Pascale Peters, sociologe, onderzoeker aan de Universiteit van Utrecht)
Vroeger werd er meer op de minuten gelet dan nu
"Sinds de invoering van de computer heb ik nooit te weinig tijd gehad.Vroeger werkten we met kaartjes, waarop je het aantal prikken, wasbeurten enzovoorts moest invullen. En dan moest je ook nog verslagen inleveren. Nu krijgt elke cliënt een formulier en ieder van ons loopt met een handcomputer.
Het werken met de handcomputer gaat als volgt: Ik stap uit de auto, pak de handcomputer, loop toetsend naar de voordeur, toets de code in van wat ik ga doen. 12.12 is de code voor verpleging. Doe de computer dicht. Leg hem op tafel. Pak het zorgdossier en kijk of er bijzonderheden zijn. Doe wat ik moet doen. Dan afronden, eventueel met een kopje koffie, klaar. Toets code in en de minuten van mijn werk zijn geregistreerd. Dan gaan de tijd over in reistijd tot ik de volgende code intoets. Het is heel handig, je hoeft niet alles op te schrijven. Vroeger werd er meer op de minuten gelet dan nu en was er minder aandacht voor de cliënt."
(Uit een interview met Wil van de Kimmenade, werkzaam in de thuiszorg)
‘Internet is een actief medium: je gaat gericht op zoek, je bent bezig met iets wat je interesseert.
Het is ook intiem: een op een. Jij en je computer. Tegelijkertijd is de reikwijdte zo onvoorstelbaar groot dat je er een ander bewustzijn door krijgt. Een wereldwijd bewustzijn. Ik vermoed dat dat steeds sterker zal worden. Je wereldbeeld wordt mede bepaald doordat je het naadje van de kous te weten kunt komen over alles wat in de wereld gebeurt. Wat in Bosnië gebeurd is, is snel wereldwijd bekend geworden via het Internet. Ontkenning is niet meer mogelijk: iedereen kan het zien en horen.
Maar het is heel moeilijk om met al die informatie om te gaan. Wat is goede, wat is slechte informatie? Er is niet één journaal, nee, er zijn er een heleboel. En ik moet beslissen welk journaal ik wil gaan zien. Hoe kun je dat nog kritisch beoordelen?
Het nieuws op Internet houdt nooit op. Ik kan per minuut bijblijven, dag en nacht. Waar trek je de streep? Die druk is groot. Het gevaar is dat je als consument voor je laat beslissen.
Af en toe vind ik het een zware last, al die informatiestromen. Dan heb ik de neiging de stekker eruit te trekken.'
(Uit het interview met Raymond Ygosse, system-engineer in de IT)
ICT zorgt niet voor andere (werk)tijden
‘We hebben kunnen constateren dat de toegenomen arbeidsparticipatie is samengegaan met een daling van de vrije tijd. Het tijdperk van informatisering heeft (nog) niet tot de door sommigen verwachte tijdwinst geleid. (…) We mogen dan gemiddeld niet meer vrije tijd hebben gekregen, het is nog steeds mogelijk dat we onze verplichtingen met ICT meer naar eigen hand kunnen zetten. Door deze autonomie zou de druk die verplichtingen nu eenmaal opleggen, kunnen verminderen en daarmee het werk veraangenaamd worden. Een van de mogelijkheden is om door ICT meer de eigen plaats van werken te bepalen. Als ‘de dienst het toestaat’ zou er dan af en toe thuis gewerkt kunnen worden. Maar de gestegen arbeidsparticipatie ging gepaard met een meer dan evenredige groei van de reistijd. Het ongemak van langer reizen en meer files strookt niet met de hooggespannen verwachtingen over meer autonomie.
Tot slot blijkt ICT nauwelijks geleid te hebben tot een flexibilisering van de werktijden. In vergelijking met decennia terug wordt er eerder meer op ‘kantoortijden’ gewerkt dan minder. Het gebruik van pc en internet over de diverse uren van de dag wekt ook allerminst de indruk dat dit gebruik los van tijd (en plaats) plaatsvindt. ’s Nachts en in de vroege ochtend blijken mensen er nauwelijks toe te bewegen om achter hun pc plaats te nemen. Daar kan nog aan toegevoegd worden dat de magnetron evenmin heeft gezorgd voor een flexibilisering van de eettijden. De technologie mag dan snel veranderen, de gedragspatronen zijn vooralsnog bijzonder stabiel.’
(Uit ‘De tijd van de digitale revolutie’ door Jos de Haan, Koen Breedveld en Frank Huysmans, onderzoekers bij het Sociaal Cultureel Planbureau)
Titel: Een nieuwe economie, een bevrijde tijd? De rol van ICT in versnelling en onthaasting
Prijs: € 18,11 (ƒ 39,90).
Bestellen: behalve
via de boekhandel ook bij Instituut Kerk en Wereld, tel. 0343-5566777;
e-mail ikw@kerkenwereld.nl of
via DISK: 
Klik hier om een impressie te lezen van het symposium 'ICT, Nieuwe Economie en Bevrijde Tijd', 8 november 2001.
