EEN GEVARIEERDE LOOPBAAN

Magazine Bevrijde Tijd nr 3, februari 2001, pag. 7-9.
door Trudi Koek

Leeftijd geen bezwaar
Een dansend gebeuren
Verwerkingssuggesties

"Op de lagere school had ik veel plezier in leren. Daarna ging ik naar de Mulo. In die tijd werd er niets aan je gevraagd. Er werd voor je beslist. De Mulo vond ik vreselijk. Het sloot helemaal niet aan bij mijn interesse.

Na de Mulo ben ik jongste bediende geworden op het kantoor van een fabriek. Ik moest allerlei klusjes doen, zoals de telefoon opnemen en facturen uittypen. Al snel ging ik verder zoeken. Een opleiding als receptioniste lag in het verlengde. Dat heb ik gedaan en daarna heb ik als receptioniste op een kantoor gewerkt.

Door de liefde kwam ik op het idee van de verpleging. Mijn aanstaande echtgenoot had medicijnen gestudeerd. Ik was inmiddels 21 jaar en ging de opleiding verpleegkunde doen. Al snel ontdekte ik dat mijn belangstelling lag bij de theorie. Ik vond het leuk om kennis te vergaren. Ik heb me altijd willen ontwikkelen, maar ik wist niet welke richting ik op kon. Doordat ik trouwde met iemand met een academische studie, kwam dit perspectief ook binnen mijn bereik. Het is belangrijk wat je tegenkomt in je leven. Je hebt de voorbeelden nodig.

Ik was ondertussen 25 jaar en zwanger. Ik was gestopt met werken in het ziekenhuis; dat was niet echt wat mijn hart me ingaf. Ik ben vervolgens jaren huisvrouw en moeder geweest. Daarna werkte ik een tijdje als fractie-assistente bij een politieke partij. Zo kwam de studie politicologie in beeld. Het toelatingsexamen heb ik in een jaar gehaald.

Pas op mijn 34e jaar ben ik gaan studeren. Ik ben dus echt een tweede kanser. Tijdens de studie was ik niet bezig met een beroepsperspectief. Ik vond de studie interessant. Inmiddels was ik een alleenstaande ouder. Rondkomen van het minimum lukte me wel. Ik had een grote drang om mezelf te ontwikkelen, maar wel vanuit een grote maatschappelijke betrokkenheid.

Na de studie ben ik onderzoek gaan doen. Jarenlang heb ik op tijdelijke contracten gewerkt. Dat was ik op een gegeven moment zat. Vervolgens heb ik een hele tijd gezocht welke kant ik op wilde.

Nu ben ik vijftig jaar en werk ik sinds een jaar als beleidsmedewerker bij een provincie. Mijn collega's werken daar al heel lang. Zij kunnen geen nieuw begin maken. Als tweede kanser begin je later dan anderen, maar zit je niet zo snel vast. Mijn toekomst is wellicht net zo gevarieerd als mijn geschiedenis."

Leeftijd geen bezwaar Het Expertisecentrum voor Leeftijd en Maatschappij LBL vergaart, ontwikkelt en verspreidt kennis over de rol van leeftijd op diverse maatschappelijke terreinen. Doel daarvan is onrechtvaardig onderscheid op grond van leeftijd tegen de gaan. Ook levensloop staat op de agenda van het LBL. Beleidmakers gaan vaak ongemerkt uit van de standaardlevenslopen. Voorbeelden zijn de pensioengerechtigde leeftijd en de leeftijdsgrens voor studiefinanciering. Als je jong bent moet je studeren en als je 65 bent, kun je niet meer werken. In de huidige samenleving, met een veel hogere gemiddelde levensverwachting en een grotere vitaliteit op hogere leeftijd, doet beleid dat gebaseerd is op de standaardlevenslopen geen recht aan de bestaande verscheidenheid en aan de individuele behoeften van mensen. Dit kan tot maatschappelijke uitsluiting leiden. Voor meer informatie: LBL, postbus 9472, 3506GL Utrecht, telefoon 030-2662000; e-mail: info@leeftijd.nl. Bezoek ook eens de website: www.leeftijd.nl. De door het LBL uitgegeven publicaties zijn bijna allemaal te downloaden. Naast publicaties is (audio-)visueel materiaal (fotoboek, fototentoontstelling, video) beschikbaar.

Een dansend gebeuren

Onze levenslopen komen niet tot stand buiten de voorstellingen die wij daarvan hebben. Ook godsdienstige tradities kunnen van invloed zijn op deze levensloopbeelden. De christelijke traditie heeft eeuwenlang de nadruk gelegd op een leven na dit leven. Dit geloof in een hiernamaals was echter steeds verbonden met het aardse leven. Want wie niet deugdzaam leefde volgens de regels van de kerk verspeelde zijn uitzicht op het eeuwige leven. En deugdzaam was de mens die zich hield aan de door God gegeven plaats en taak. De wereld was volgens deze theorie opgedeeld in drie standen - adel, geestelijkheid, boeren  die wederzijds afhankelijk van elkaar waren. Binnen die standen werden allerlei gradaties onderscheiden, van keizer tot schildknaap, van paus tot kapelaan en van herenboer tot knecht. Maar opschuiven van de ene naar de andere stand was niet mogelijk.

Alleen de burger paste niet in dit statische systeem. Van oorsprong was hij een soort boer, die handel begon te drijven met zijn eigen overschotten en die van anderen. Hij was bovenal uit op verbetering van zijn eigen sociale en economische positie. Met zijn arbeid beklimt hij een denkbeeldige maatschappelijke ladder. Zijn ideale levensloop is een weg omhoog. Deze voorstelling wordt door brede lagen gedragen. De christelijke verkondiging heeft hieraan een belangrijke impuls gegeven: de door noeste arbeid verworven rijkdommen werd gezien als bewijs van Gods zegen.

Op het privé-leven werd het beeld van de maatschappelijke ladder veel minder van toepassing geacht, met name niet op activiteiten die verband houden met het gezinsleven. Voor de levensloop van de gezinnen werden meer beelden gebruikt ontleend aan natuurlijke kringlopen. Een gezin vormen is als het bouwen van een nest, waaruit de jonge vogel na verloop van tijd uitvliegen.

De opkomst van het combinatie-scenario vraagt om afstemming van verschillende levensloopbeelden. Gezocht wordt naar het juiste evenwicht tussen werk en privé. Voor het vinden daarvan wordt wel gebruik gemaakt van beelden ontleend aan de wereld van de dans. Dansen wil zeggen uit vele mogelijkheden een ritme kiezen. In dat gekozen ritme bewegen we ons lichaam voort door de ruimten van het leven. Dan weer langzaam, dan weer snel. Dan weer in de vorm van een lijn, dan weer cirkelvormig. En soms maken we zelfs een pas op de plaats. Dat alles heeft geen doel buiten zichzelf. De betekenis ligt in de uitvoering zelf.

In hoeverre kan nu de christelijke traditie een bijdrage leveren aan het denken over de levensloop als dansend gebeuren? Is dat soms dat ze ons herinnert aan het gegeven dat ons lichaam zich niet alleen in de ruimte bevindt, maar dat we deze delen met vele andere kwetsbare lichamelijke wezens?

Verwerkingssugesties
Spelen met beelden

De standaardlevensloop verdwijnt steeds meer. Mensen hebben ook steeds meer mogelijkheden hun eigen levensloop te beïnvloeden. Door welke beelden laten wij ons daarbij leiden? Zijn we echt vrij om te kiezen? Zijn er soms structuren die ons hinderen?