PROJECTEN

BEROEP EN BEZIELING

"Als ik iets wil, ga ik het bereiken"

Interview: Gea van der Velde
Redactie: Esther van der Panne

Ton van Ekeren houdt van vrijheid en uitdaging in zijn werk. "Je moet mij loslaten en zeggen: 'Wij willen iets nieuws.' En dan liggen er een paar weken later allemaal nieuwe dingen. Dat is mijn kracht." In zijn baan als productontwikkelaar bij een producent van snacks kan hij veel van zijn creativiteit kwijt. Daarnaast heeft hij een eigen website opgezet en een speeltuin opgericht. Zijn geheim? Enthousiasme. En erin geloven.

Hoe zou je je ouderlijk gezin omschrijven?

"Een heel rustig gezin. Heel burgerlijk. Mijn moeder was altijd thuis. Mijn vader was altijd aan het werk, ook 's avonds had hij klusjes. Later heb ik begrepen dat hij dat wel moest doen om genoeg geld te verdienen. We waren een gezin van vijf en mijn vader verdiende vroeger niet heel erg veel.
We konden thuis altijd terecht. Al trokken mijn vader en moeder af en toe meer naar mijn zus toe dan naar mijn tweelingbroer en mij. Zij is de oudste, een meisje, dat was toch wel het pareltje van het gezin."

Wat voor werk deed je vader?

"Mijn vader is begonnen als metaalbewerker en is vrij handig, dus hij is doorgegroeid tot algemeen bedrijfsleider bij Hoogovens. Drie jaar voor zijn pensioen is hij overgestapt naar een kleiner bedrijf. Dat is heel bijzonder, daar komt een stukje bezieling: die man is jong begonnen in een bedrijf dat niet zo groot was. Dat wordt een multinational en dan komen er ineens jongelui van twintig, dertig jaar die komen vertellen hoe het moet. En die weten het alleen maar uit de theorie. Daar voelde mijn vader zich niet bij op zijn gemak. Dat is de reden geweest dat hij naar een ander bedrijf gegaan is."

In hoeverre heeft het werk van je ouders, en misschien ook je grootouders, invloed gehad op jou?

"Ik lijk eigenlijk niet op mijn vader. Hij durft geen beslissingen te nemen, thuis tenminste niet, op zijn werk wel. Terwijl ik continu beslissingen neem. Ik ben productontwikkelaar en dat betekent dat je altijd met je kop boven het maaiveld uitkomt. Tien keer lukt het niet, maar één keer is het raak. Als ik ergens voor ga, gá ik er ook voor. Dan weet ik zeker dat ik het ga halen. Nou, dat heeft mijn vader niet.
Ik was thuis een buitenbeentje. Mijn broer werd elektricien en mijn vader steunde hem. Ik was de enige waar ze nooit grip op hebben gehad. Ik ging in de horeca werken, dat hield in: 's avonds en in de weekenden werken. Daar waren mijn ouders niet blij mee in het begin. Die snapten niet dat ik 's morgens niet om acht uur mijn bed uitkwam, als ik 's avonds tot twaalf uur gewerkt had. Niemand bij ons in de familie werkte in de horeca."

Je hebt een beroepsopleiding voor kok gedaan.

"Ik wou banketbakker worden, dat vond ik zo'n mooi beroep. Maar in de banketbakkerij was geen werk en ik werd restaurantkok. Ik werkte als souschef in een restaurant met een ster, heel hoog niveau koken. Het was heel creatief, maar ja, elke avond koken, elk weekend werken - dat zag ik niet zitten. Toen heb ik in de avonduren de opleiding voor instellingskeuken gedaan en dieetkok. Maar dat vond ik toch ook niks. Een collega van me zei: 'Vind jij productontwikkelaar niet leuk?' Dat is ook creatief, alleen met eten voor in de voedingsindustrie. Toen kon ik als assistent junior productontwikkelaar beginnen bij Cebeco Meat Group. Later kwam ik bij Delta Daily Food terecht, hét bedrijf op het gebied van productontwikkeling. Daar was ik eindverantwoordelijk voor alle koelverse maaltijden van Albert Heijn. Bij Delta ging het echt op zijn Amerikaans, je werd de hele dag afgetikt. Daar heb ik geleerd wat werken is, maar ook om van me af te bijten en hoe je moet reageren. Want je vangt meer vliegen met stroop dan met azijn. Dan sta je daar als productontwikkelaar in de fabriek en daar staan dertig mensen die jij allemaal aan het werk gaat zetten. Het is jóuw idee, dat moet je dan verder vertalen. Dat doe je niet zomaar. Ik heb daar zeven jaar gewerkt en in die tijd heb ik ontzettend veel geleerd."

Lukt het je om je betaalde werk te combineren met wat je in je vrije tijd, binnenshuis en buitenshuis, doet aan zorg en vrijwilligerswerk?

"Ik heb een goede mix moeten zoeken. Ik restaureer oude autootjes, ik doe wat voor de speeltuin, ik ben met mijn website bezig, de personeelsvereniging op mijn werk doe ik ook wat voor. 'Waar haal je in godsnaam al die tijd vandaan?' wordt er altijd gevraagd. Dan roep ik: 'Ik kijk geen televisie.' En dat is zo."

Je bent productontwikkelaar geworden. Waarom heb je voor die functie gekozen?

"Ik ben creatief en ik wil mensen verrassen. Ik mag gekke dingen doen, hè, domme dingen ook. Dat is het leuke van mijn functie. Toen ik bij Delta Daily Food werkte, hing er altijd een groot bord: hier werkt Willie Wortel. Dat was ik dan.
Ik heb ook een hele vrije functie. Al moet ik zeggen dat dat steeds minder wordt. Soms heb ik het gevoel dat ik de hele dag briefjes zit te tikken over hoe ze het moeten doen. Je moet mij loslaten en zeggen: 'Wij willen iets nieuws.' En dan liggen er een paar weken later allemaal nieuwe dingen. Dat is mijn kracht."

Bij de vraag 'Bent u geheel of gedeeltelijk gestopt met betaald werk?' heb je ingevuld: "Helaas nog niet." Wat bedoel je daarmee?

"We moeten allemaal hard werken om onze kinderen en jezelf te onderhouden. Ik had liever gezien dat we nou iets meer verdienden en wat meer tijd voor die kinderen hadden. En dat je als je vijfenzestig bent, wat minder verdient. Want dan heb je het eigenlijk helemaal niet nodig. Je kinderen zijn dan het huis uit, alles is afbetaald...
Ik zou nog meer dagen vrije tijd willen. Ik denk wel eens: ga ik wat voor mezelf doen? Ik heb het in me. Misschien wordt de Winkelkraam wat en dan ben je volgend jaar ook klaar. Maar ik heb wel mensen nodig om me heen. Ik denk dat het niet goed is als je alleen thuis zit, net als mijn moeder. Dan wordt je wereld verkleind, je hoort niet zoveel.
Het leven is zo veranderd. Vroeger had je nooit zoveel prikkels. Als ik mijn mailbox 's morgens open doe op mijn werk - er zijn dagen bij dan zitten er 150 mails in. Je wordt geleefd op alle fronten. Dat maakt mijn dag soms niet leuk."

Je werkt nu bij Royaan. Wat doe je daar precies?

"Research en development. Ik ben verantwoordelijk voor het ontwikkelen en optimaliseren van alle snacks en het optimaliseren van het productieproces. Ook voor de specificaties op de verpakkingen. Vroeger kon je op je verpakking zetten wat erin zat, tegenwoordig heb je er een dagtaak aan: waar het aan voldoet, wat er in het eten zit, in verband met allergenen en ziektes, en weet ik veel.
Ik geef leiding aan vier mensen op mijn afdeling. Iedereen heeft zijn eigen projecten lopen. Ze krijgen van mij de opdrachten.
Het is puur productontwikkeling. Je gaat eerst wat leuks bedenken, dan maak je in het klein een voorbeeldje. Keurt de klant het goed, dan moet ik het opschalen naar de fabriek en herschrijf het recept. Ik draai een testproductie in de fabriek. De klant beoordeelt dat en als de prijs goed is, gaan we het in de fabriek draaien."

Je hebt voor dit bedrijf gekozen door je ervaring in die andere bedrijven?

"Toen ik hier begon in 1999 was het nog een familiebedrijfje met 125 mensen. Dat was heel erg leuk, want ik kwam uit een supergroot Amerikaans bedrijf en na zeven jaar had je het daar wel gehad. Als je in een groot bedrijf werkt, ontwikkel je een product en als het klaar is, maakt de man van financiën de calculatie, die geeft het aan de man van de productie. Dan gaat het over duizend en één schijven. In een kleiner bedrijf doe je dat allemaal zelf.
Nu wij groter zijn geworden, begint dat geneuzel weer van: als jij een recept hebt uitgeschreven, rekent hij het voor je uit.
We waren een productiebedrijf. Nu zijn wij Royaan geworden en is alles gericht op pr en marketing."

Is wat je verdient voldoende voor je huishouden?

"Als ik kok was gebleven, had ik nooit meer verdiend dan 30.000, 40.000 euro. Je moet vijf jaar leren om kok te mogen worden. Als je ziet wat de mensen in de horeca verdienen, hoe hard ze ervoor moeten werken, dan is het gewoon ondergewaardeerd. Maar dat vind ik ook van de mensen in de verzorging.
Ik vind het niet slecht, wat ik verdien. Margo hoeft niet te werken in principe. We kunnen hier goed mee rondkomen."

Welke bijzondere gebeurtenissen, negatief of positief, heb je in je arbeidsloopbaan meegemaakt?

"Ik vind hele grote bedrijven negatief, omdat je daar je ei slecht kwijt kan. De vrijheid die je in een klein bedrijf hebt, raak je kwijt. Je wordt ook een nummer. Je bent niet meer Ton. Dat vind ik een heel groot nadeel.
Als je in een groot bedrijf met een nieuw idee komt, moet er eerst onderzoek gedaan worden. Dan gaat het over tien schijven en zijn we vijf maanden verder. Grote bedrijven durven geen risico's meer te nemen. Dat durven kleine bedrijven over het algemeen wat meer. En daar ligt meer mijn hart - de vrijheid, de creativiteit.
Daarnaast vind ik: als ik in mijn fabriek kijk, dan heb ik daar jonge mensen lopen die niet zo goed opgeleid zijn. Tien jaar terug was dat gewoon een veel hoger niveau. En al dat commentaar als we met nieuwe dingen komen. Vroeger werd er nog wel eens geluisterd.
Ik vind dat heel veel mensen niet meer werken met hun ziel, maar omdat ze moeten werken. Als je met je werk bezig bent, moet je dat met passie doen."

Wat vind je belangrijk in je werk en waar zet je je tegen af?

"Het allerbelangrijkste in je werk is dat het gewoon gezellig is. Op het moment dat iemand goed in zijn vel zit, haal je ook het meeste eruit. Ik vraag creativiteit van mijn mensen. Op het moment dat je volgepropt wordt met problemen, zit je kop vol en ben je niet creatief.
Mensen durven niet meer creatief te denken. Als je te creatief bent, word je gestraft. Dat begint al op de lagere school. 'Hij is nog veel te kinderlijk hoor! Te speels.' Kom nou, jongens, in groep drie mag je best kinderlijk zijn. Je bent nog een kind."

Welke bijzondere gebeurtenissen heb je privé meegemaakt?

"Margo, mijn vrouw, komt uit een heel ander nest dan ik. Ze komt van een boerderij, waar iedereen welkom is. Openstaan voor anderen, dat heb ik geleerd thuis bij Margo. En dat je mensen niet altijd moet beoordelen of veroordelen. Dat deed ik vroeger wel.
Een hele grote ommezwaai was toen ik de stap maakte van kok naar productontwikkeling. Minder geld verdienen, veel verder weg werken. We hebben toen een huis gekocht, dat was ook belangrijk. De geboorte van Bas, dat vergeet je niet. En de goede afloop van de ziekte van onze zoon Koen. Dat heeft mij aan het denken gezet: werk is leuk, maar het is niet het belangrijkste. Ik hecht meer waarde aan mijn vrienden en familie op het ogenblik, en aan mijn gezinnetje natuurlijk. Ik ga met plezier naar mijn werk, maar alles wat eromheen draait, vind ik toch honderd keer belangrijker."

Zie je jezelf als een bezield, geïnspireerd mens?

"Ja, ik denk het wel. De creativiteit, het vooruitstrevende, de vrije rol, willen uitvoeren wat je in je hoofd hebt zitten - dat heb ik in me. Als ik iets wil, ga ik het bereiken.
Die website is ook zoiets. Ik heb mezelf voorgenomen dat ik aan het eind dit jaar bij de top tien wil staan. Dan roept iedereen: 'Je bent gek.' Maar ik ga het halen, omdat ik erin geloof.
Als ik wat doe, komt het op de een of andere manier altijd goed. Dat is me al zo vaak overkomen. Dingen komen precies op het goede moment aanwaaien. Soms word ik daar een beetje bang van, dan denk ik: het is allemaal wel toevallig.
De speeltuin is een heel mooi voorbeeld. Daar ben ik mee begonnen. Iedereen zei: 'Dat ga je niet redden. Dat kost zoveel geld.' Inderdaad, dat kostte 70.000 euro. Komt dezelfde dag de Rabobank en we krijgen 15.000 euro. De speeltuin is er gekomen. Het heeft even geduurd maar het is allemaal betaald.
Maar dat creëer je ook zelf. Als je veel geeft, krijg je later ook veel terug. Ook als je mensen helpt die problemen hebben, vroeg of laat krijg je er toch wat van terug.
Ik ben heel positief. Misschien komt dat ook door mijn werk. Als je iets ontwikkelt, ben je de enige die erin gelooft, dan moet je de mensen op de een of andere manier overtuigen. Hoe krijg je mensen zo gek om die speeltuin te krijgen of hoe krijg ik 7.000 advertenties op de Winkelkraam in twee maanden? Door enthousiasme. En geloven."

Je bent gelovig opgevoed. Heeft dat nog wat met je werk te maken?

"Hoe gelovig ben ik opgevoed? Vroeger is het erin geslagen... Mijn opa werd begraven en niet één keer werd verteld wie die man was. Alleen maar over hel en verdoemenis werd er geroepen. Ik zie die man in zijn zwarte pak daar nog staan. Toen dacht ik: jongens, waar zijn wij eigenlijk mee bezig?
Ik heb een periode gehad van afkeer van de kerk. Maar ik ben nu wel van mening: De aarde is er niet zomaar gekomen. We hebben allemaal een missie meegekregen. De één doet het linksom, de ander doet het rechtsom, maar we zijn allemaal op de aarde gezet om elkaar te helpen. Iedereen heeft in zijn leven een doel. Als je probeert dat na te leven of zo goed mogelijk te volgen, en je gelooft erin, dan kóm je er ook. En ik ben er ook van overtuigd dat er iemand boven is die mij daarmee helpt.
Er zijn natuurlijk honderden wegen die naar Rome leiden. Iedereen wil in één keer rechtdoor, maar dat gaat niet altijd. Soms moet je twee stappen terug en drie stappen vooruit. Altijd komt er iets wat net niet uitkomt. Daar moet je dan weer overheen stappen. Vroeger was ik ineens van slag, als ik een tegenslag had. Nu trap ik een keertje flink tegen een stoel aan, maar dan ben ik het ook kwijt."

Gea van der Velde is predikant van de Protestantse Gemeente te Rijswijk (Gld.)

Terug naar openingspagina Beroep en Bezieling