Door Christian Jongeneel en Hub Crijns

Inleiding
Religie in het politieke domein
De genomineerden van 2008
En de winnaar is..?
Ab Harrewijn Prijs

Inleiding

In het sfeervolle spirituele centrum 'de Boskant' in Den Haag hebben zo'n 120 mensen zich op dinsdag 13 mei verzameld om mee te beleven wie in 2008 de Ab Harrewijn Prijs in ontvangst mag nemen. Er heerst een gezellige en verwachtingsvolle sfeer.
In 2007 viel de keus op de Stichting Vrouwen Zonder Verblijfsvergunning in Amsterdam. De stichting ontfermt zich over vrouwen die zich om wat voor redenen ook zonder verblijfsvergunning in Nederland bevinden. Tessel Pauli vertelt hoe het vrouwencollectief het afgelopen jaar de Prijs besteed heeft. Een deel is gestoken in noodzakelijk onderhoud aan het opvanghuis. Een ander deel is besteed aan extra begeleiding en uitjes voor vrouwen en kinderen, waar de Stichting mee werkt. Tevens vertelt Tessel het nodige over vrouwen zonder verblijfsvergunning en hun leefwereld. De Prijs is een stevige ondersteuning gebleken en ze gunt de volgende winnaar hetzelfde.

Religie in het politieke domein

Femke Halsema, fractievoorzitter van GroenLinks, is dit jaar uitgenodigd een volkscollege te verzorgen over religie in het politieke domein. Daar maakte Ab Harrewijn zich in zijn laatste levensjaar erg druk over, getuige ook zijn boekje Bijbel, Koran, Grondwet, waarin hij tien bekende Nederlanders interviewde. Ab Harrewijn, collega-Kamerlid en dominee, introduceerde bij Femke Halsema de visie dat geloof niet bij voorbaat alle gelovigen in eenzelfde richting de weg wijst en dat ethiek in navolging van de Nijmeegse theoloog Schillebeeckx een ethische kwestie is. "Ethiek is gebaseerd op menswaardigheid en humaniteit. Wat je daarover zegt, is een persoonlijke keuze en daarbij mag je je niet op God beroepen. Ethiek is een menselijke consensus die ontstaat na veel en lang zoeken."
Femke Halsema ziet twee ontwikkelingen tevoorschijn komen in het actuele politieke landschap. Als eerste dat geloof zich weer in het hart van de politiek bevindt. Als tweede dat de politici religie hard bekritiseren, en dan vooral de Islam. Deze twee tegenstrijdige ontwikkelingen tezamen wijzen op groot ongemak bij politici, seculier en gelovig, in de omgang met religie. Die moeite komt voort uit ethisch conservatisme, dat in religieuze bijdragen aan het politieke en publieke debat domineert.
Halsema geeft vervolgens aan, dat volgens haar religie een positieve plaats heeft in het politieke en publieke sfeer, getuige bijvoorbeeld de democratische waarden van de Franse Revolutie, en de Mensenrechten. Religie hoort ook niet alleen thuis in de privé-sfeer, maar is van belang bij de inrichting van de samenleving.
Wat stoort dan? Halsema vertaalt dit naar het ethisch conservatisme, dat zich baseert op ethische superioriteit. Geloof stelt zich op één lijn met dé waarheid over het goede en juiste leven en maakt van daaruit richtlijnen. Het ethisch besef van andersdenkenden wordt dan al snel minderwaardig. Dit is het 'geloof van het weten', dat door de vermenging van geloof en ethiek ook kan leiden tot geloofs- en gewetensdwang.
In vervolg op Schillebeeckx en Harrewijn voelt Halsema zich meer thuis bij het geloof van het zoeken. "Het geloof inspireert en begeleidt het dagelijkse handelen maar leidt niet tot eenvoudige recepten voor hoe te leven. Het leidt ook niet tot kant en klare politieke opvattingen over ingewikkelde ethische en maatschappelijke vragen. Eerder leidt het tot méér vragen, méér dilemma's, grotere reflectie." Kortom tot democratisch debat en daardoor is het een factor van belang.
Halsema besluit haar lezing met twee appèls. Het eerste aan wetende gelovigen om het rotsvaste vertrouwen in eigen ethische superioriteit te verminderen, o.a. door debat in eigen kringen. Als tweede aan zoekende gelovigen om meer zichtbaar, meer stevig, meer met politieke kracht aanwezig te zijn in het publieke en politieke debat. "Zoals ik, seculier en ongelovig, de plicht heb om me altijd in de richting te blijven bewegen van gelovigen en aan te bieden samen een eindje op te lopen. Zo zouden juist de 'zoekende gelovigen' een voortrekkersrol kunnen en moeten spelen in het politieke en publieke debat." Ab Harrewijn was binnen GroenLinks daarin een voortrekker. Vandaar de slotzin: "Ik mis Ab in de politiek"

De genomineerden van 2008

De jury van de Ab Harrewijn Prijs heeft in maart vijf personen en hun projecten bekend gemaakt die dit jaar meedingen naar de prijs. In totaal werden dit jaar 15 projecten voorgedragen. De vijf genomineerden worden in willekeurige volgorde aan het publiek voorgesteld.

Johan Bakker van vereniging PEL uit Leeuwarden. PEL is begonnen als actiegroep in de volkshuisvesting, met onder ander het enige gelegaliseerde kraakpand van Leeuwarden op haar naam. Tegenwoordig is haar Klachtenspreekuur breder georiënteerd: mensen worden ook geholpen met uitkerings- en belastingvragen. "Wij richten ons met name op twee belangrijke materiële zaken: huisvesting en inkomen, omdat het PEL geen welzijnsinstelling is. Wij vinden echter dat zonder materiële basis er geen sprake kan zijn van ook maar het begin van welzijn en welbevinden van mensen."
Amina Marix Evans van Borderline Books uit Noordwijkerhout. Borderline Books verwerft, sorteert en herdistribueert boeken naar onder meer nachtopvang, dagverblijven en blijf van m'n lijf huizen. Bijzonder is de grote hoeveelheid talen die Borderline Books aanbiedt. Zo kunnen bijvoorbeeld Oost-Europese slachtoffers van vrouwenhandel in hun eigen taal boeken krijgen. "In 2001 ontdekten wij dat er elke week honderdduizenden boeken in de versnipperaar gaan. Tegelijkertijd zijn er heel veel mensen die weinig toegang hebben tot boeken. Wij vragen aan uitgevers, boekhandels en bibliotheken om hun overtollige boeken aan ons te schenken. De boeken worden dan gesorteerd en gestempeld en klaargemaakt om gratis te worden weggegeven."
Rutger Kips van het Juridisch Loket Daklozen uit Nijmegen. Het JLD verleent op een pro-actieve manier juridische bijstand aan dakloze, thuisloze en kansarme mensen. Kips houdt zich regelmatig op plekken op waar de doelgroep zich verzamelt, omdat het vaak gaat om mensen die niet zelf het initiatief nemen om een probleem aan te kaarten. Ook werkt hij samen met andere organisaties die met de doelgroep in aanraking komen, zoals het straatpastoraat. "Leidend uitgangspunt is het belang van de cliënt. Dat lijkt een vanzelfsprekendheid, maar is het niet. In deze rechtsstaat heeft iedere mens recht op behoorlijke rechtsbijstand, ongeacht welke gedragingen iemand van verdacht wordt of schuldig aan is. Ondanks de mogelijkheden die al geboden worden, blijkt het dat onder de doelgroep dergelijke rechtsbijstand structureel achterblijft bij de behoefte er aan. Een ander belangrijk uitgangspunt is de zelfwerkzaamheid."
Jan Mekelenkamp van Even Bijtanken uit Hengelo. Mekelenkamp organiseert jaarlijks een vakantieweekend voor mensen die geen geld hebben voor uitjes. Voordrachten voor deelnemers komen van maatschappelijk werk en pastores in de regio Twente. De weekenden zijn zo populair dat inmiddels een wachtlijst is ontstaan. Sponsoren en sympathisanten dragen bij in de kosten (circa 15000 euro) van dit jaarlijks terugkerende project. "Vanaf 1992 hebben we het weekend al vijftien keer georganiseerd. De laatste jaren wordt gebruik gemaakt van het Klooster Frenswegen te Nordhorn, net over de grens in Duitsland. Het vervoer gaat via een dubbeldekker vanuit station Hengelo. In 2007 konden hier 90 personen gastvrij worden ontvangen, waarvan 12 mannen, 32 vrouwen en 46 kinderen. Het aantal deelnemende allochtonen, het afgelopen jaar meer dan zestig procent, neemt de laatste jaren hand over hand toe."
Trudie Smit uit Voorhout. Trudie Smit heeft als vrijwilliger voor Vluchtelingenwerk Nederland in de regio Zuid-Holland Noord sinds 1988 gezinnen intensief begeleid bij alle problemen waar vluchtelingen mee geconfronteerd worden, van juridische procedures tot taalverwerving en geldgebrek. "Elke begeleiding is een project dat twee jaar duurt. De kennismaking vindt plaats op het station Voorhout, waar de cliënten per trein aankomen. Mijn elfde gezin is zojuist binnen en een turbulente tijd met intensieve contacten breekt aan. Mensen die járen binnen asielzoekerscentra woonden, met daar heersende regels en gebruiken, die afwachtten, moeten veranderen in burgers die verantwoordelijkheid dragen voor elke beslissing. Na twee jaar wordt verwacht dat het gezin wegwijs is in de Nederlandse samenleving."
Het NCRV-radioprogramma 'Schepper en co' heeft in april op zondagmiddag wekelijks aandacht aan een van de genomineerden besteed en maakt de zondag erna de winnaar wereldkundig.

En de winnaar is..?

Na enkele spetterende liederen van het Chorale central de l'Eglise Evangélique de la Haye is in de warm geworden zaal de spanning flink gestegen. Hub Crijns, directeur van landelijk bureau DISK, neemt namens de jury het woord, en.. wie gaat er winnen?
De winnaar van de Ab Harrewijn Prijs 2008 is Jan Mekelenkamp met zijn initiatief van een Weekend Even bijtanken. Jan Mekelenkamp verzorgt voor uitkeringsgerechtigden uit de regio Twente een geheel verzorgd weekend. Het is een project dat opvalt. Het raakt aan een grote behoefte in een tijd dat Jan en alleman voor zijn vakantie de hele wereld af reist en de onderkant het zich nog steeds niet kan permitteren.. Het is gezien de wachtlijst populair. De jury waardeert dat mensen even uit de zorgen zijn, elkaar kunnen ontmoeten, even kunnen bijtanken. De jury vindt de combinatie van ontspannend, vormend, en aandacht voor interreligieuze aspecten belangrijk. Het project getuigt ervan alle aspecten van het menselijk leven aan te pakken. De politieke signalering naar mensen die in staat zijn de positie van arme mensen te verbeteren zou met hulp van de verhalen van de mensen uit het weekend nog beter ontwikkeld kunnen worden.

Ab Harrewijn Prijs De Ab Harrewijn Prijs wordt mogelijk gemaakt door particuliere giften en ondersteuning van: De Linker Wang, platform voor geloof en politiek; GroenLinks; Stichting Dienst in de Industriële Samenleving vanwege de Kerken (DISK), de werkgroep Arme kant van Nederland/EVA, en Emmaus Haarzuilens. De Prijs is vernoemd naar Ab Harrewijn, theoloog, dominee, arbeidspastor bij DISK Amsterdam, voorzitter en Tweede-Kamerlid van GroenLinks. De Ab Harrewijn Prijs wordt jaarlijks uitgereikt sinds 13 mei 2003, een jaar na het plotselinge overlijden van Ab Harrewijn. De jury van de Ab Harrewijn Prijs bestaat uit Siska Barelds (partner van Ab), Hub Crijns (directeur DISK), Cor Offman, (diaconaal consulent Amsterdam), Eddy Reefhuis (oud-studiegenoot van Ab), Paul Rosenmöller (voormalig fractievoorzitter GroenLinks) en Els Veenis (voormalig partijbestuurder GroenLinks). De winnaar van de Ab Harrewijn Prijs krijgt een kunstwerk met bijbehorende cheque van 5.000 euro uitgereikt. Voor de andere vier genomineerden is een prijs van 1.000 euro beschikbaar. Meer informatie over de Prijs, zoals eerdere winnaars en genomineerden, is te vinden op www.abharrewijnprijs.nl. Adres secretariaat: Weena 1033, 3013 AL Rotterdam. Mail: secretariaat@abharrewijnprijs.nl. Giften ter ondersteuning van de Prijs zijn van harte welkom op giro 9644396 t.n.v. Ab Harrewijn Prijs, Rotterdam.