AGENDA

SEMINAR NEDERLANDS SOCIAAL FORUM

Sociale uitsluiting, verarming en verrijking in Nederland

'Maak lokaal coalities en help onder protest'

Inleiding
Hoe staat het met het kerkelijk engagement?
Wat zijn de ervaringen uit de praktijk?
Wat heeft de Europese grondwet te bieden?
De strategie voor de komende tijd?

Inleiding

Een indruk van het seminar 'Verrijking, verarming en sociale uitsluiting in Nederland', georganiseerd door de kerken tijdens het NSF op zaterdag 27 november van 14.30-16.20 uur.
Het seminar vond plaats onder de bezielende leiding van Hub Crijns (directeur landelijk bureau DISK) die voor een gehoor van 150 mensen de aftrap gaf met de volgende opmerkingen. "Nederland behoort tot de top 10 van rijkste landen. In 60 Nederlandse bedrijven ontvangen directeuren een salaris van meer dan 1 miljoen euro per jaar. De afgelopen tien jaar is hun salaris elk jaar van 6 tot 30 procent gestegen. Van de inwoners in Nederland heeft 75 procent samen 11 procent van het vermogen. Eén procent van de inwoners heeft 25 procent van het vermogen. De verdeling wordt elk jaar schever: de rijksten worden rijker, de rest wordt arm(er). Aan huursubsidie wordt eind 2003 1,7 miljard besteed. Het bedrag aan uitstaande hypotheken steeg van 9,5 miljard in 2001 naar 17,5 miljard in 2003. Het bedrag gemoeid met hypotheekrenteaftrek bedraagt 7,5 miljard. Dat kan anders verdeeld worden." Vervolgens kregen de leden van vier wisselende fora het woord over vier vragen. Bij elk onderdeel gaven enkele mensen uit het publiek blijk van hun meedenken, verontwaardiging of bijval.

Hoe staat het met het kerkelijk engagement?

Volgens Ineke Bakker, secretaris van de Raad van Kerken en dit jaar voorzitter van de Sociale Alliantie, bereiken haar steeds meer signalen dat de zwaarste lasten op de zwakste schouders belanden. De opeenstapeling van bezuinigingen waarmee mensen geconfronteerd worden was voor de Raad aanleiding om het kabinet hier voor Prinsjesdag op aan te spreken via een brief. In de brief worden vraagtekens gezet bij de achterliggende waarden van het kabinetsbeleid die gekenmerkt lijken door 'ieder voor zich en van God los'. Herman Noordegraaf vult dit aan met zijn onderzoekservaringen:
"Er vallen steeds groter gaten in het vloerkleed van de Nederlandse verzorgingsstaat. Het beroep op de diaconieën neemt toe. Een fatsoenlijk bestaan lijkt voor velen niet meer weggelegd. De problemen verharden zowel in materiële als in immateriële zin: eigen schuld, dikke bult lijkt een leidend principe te worden. Kerken helpen als mensen dreigen te verdrinken, maar ze moeten de politiek er op wijzen dat dit niet nodig moet zijn. Barmhartigheid wordt vaak geassocieerd met liefdadigheid maar voor ons is het sterk verbonden met rechtvaardigheid. Dat betekent dat kerken misstanden politiek aan de kaak stellen, samen met (en niet voor) de slachtoffers van beleid. Dit werd in 1987 geconcretiseerd door de oprichting van de werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA. Maar het is een zaak van lange adem en stug volhouden."
Tine Ras beaamt dit volmondig: "Als Amsterdamse kerken merken we een toenemende roep om hulp. Je fungeert als aanvulling op wat de overheid laat vallen. Waar het om gaat is dat we helpen onder protest en dat we niet vervallen in liefdadigheid. Daarom vormen we in buurten bondgenootschappen gericht op het weerbaar maken van mensen en ondersteunen bij activiteiten. We spreken mensen aan op hun mogelijkheden in plaats ze als probleemgeval te behandelen."

Wat zijn de ervaringen uit de praktijk?

Dini van Velthoven (AKN/EVA): "De huidige generatie ouderen die slechts AOW of een klein pensioen heeft, leeft in armoede. Ze hebben geen volwaardig bestaan, kunnen niet deelnemen aan het maatschappelijk leven (trein, visite etc) omdat ze er het geld niet voor hebben. De vaste lasten zijn, als er niks bijzonders gebeurt, nog net te betalen maar dan houdt het op." Jeannet Mulder (Komitee Vrouwen en de Bijstand Amsterdam) constateert dat bijstandsgerechtigden worden gecriminaliseerd. Het nieuwste voorbeeld in dit verband is het onaangekondigd huisbezoek waar iedere aanvrager mee te maken krijgt evenals degenen die reeds een uitkering hebben. En alle extra's zijn weg, de bijverdienstenregeling is afgeschaft. Piet van der Lende (Bijstandsbond Amsterdam): "Ik merk dat alle vormen van democratie ter discussie komen te staan en wijs in dit verband op de huisbezoeken in Amsterdam: als je weigert wordt je uitkering stopgezet. Er is geen huiszoekingsbevel nodig terwijl dat in geval van terrorismebestrijding wel degelijk vereist is. Bijstandsgerechtigden dreigen fundamentele grondrechten te verliezen. Wat mij betreft is de vraag niet: 'hoe erg is het'? maar 'hoe kunnen we er iets tegen doen, hoe doorbreken we het neoliberale beleid'?"

Wat heeft de Europese grondwet te bieden?

De drie sprekers, Dick Bouman, Berma Klein Goldewijk en Maarten Baltussen, zijn niet onverdeeld positief over wat Europese samenwerking ons tot nu toe heeft gebracht en constateren dat het accent altijd lag op de economische kant van de zaak. Bij de Europese grondwet in de maak komt de sociale kant er bekaaid af. De sprekers zijn echter unaniem in hun advies over het referendum dat hierover in 2005 wordt gehouden: stem voor. De motivatie is verschillend en beweegt zich tussen: 'het was het hoogst haalbare' tot 'grijp het aan als kans voor een nadere invulling van een sociaal Europa'. Berma Klein Goldwijk vindt dat je je niet moet beperken tot de Europese grondwet maar wijst op andere mogelijkheden om armoede aan de kaak te stellen bijvoorbeeld door het te koppelen aan de strijd voor mensenrechten: armoede is in strijd met de fundamentele rechten van de mens. In het verleden is het gelukt via deze weg slavernij en apartheid te bestrijden. Dat zou nu met armoede moeten gebeuren.

De strategie voor de komende tijd?

Deze vraag levert een scala aan antwoorden op waarbij de twee uitersten zich bewegen tussen: speerpunten benoemen waar landelijk (de huren, recht op een waardig zelfstandig bestaan voor ouderen) of internationaal (ratificatie door Nederland van een internationaal verdrag op collectief klachtenrecht uit 1961) voor gemobiliseerd wordt, tot lokaal actievoeren op een zo breed mogelijk terrein. De laatste optie wordt bepleit door de politicoloog André Bons die kortgeleden een onderzoek heeft afgerond naar de toekomstige strategie van de anti-armoedebeweging. Ineke Bakker ziet het genuanceerder en pleit voor 'en/en': "Veel verantwoordelijkheden worden doorgeschoven naar gemeenten maar die hebben te maken met bezuinigingen van het Rijk. Protest hiertegen is een landelijke zaak. Bovendien moet je voorkomen dat iedereen opnieuw het wiel uitvindt." Rene Danen van het initiatief Keer het Tij pleit voor het benoemen van speerpunten, die zowel plaatselijk als landelijk aan de kaak gesteld worden om te beginnen met de onzalige plannen voor de huren.

Ine Molenkamp

Enkele forumleden tijdens het seminar. V.l.n.r: Dick Bouman, Jeanette Mulder, Dini van Velthooven, Hub Crijns en Piet van de Lende.

Organisatie van het seminar:

• Landelijk bureau Dienst in de Industriële Samenleving vanwege de Kerken (DISK)
• Raad van Kerken in Nederland
• Werkgroep Arme Kant van Nederland/EVA
• Justitia et Pax Nederland
• Protestantse Kerk in Nederland - Kerkinactie Binnenland
• DISK Amsterdam
• Komitee Amsterdam Tegen Verarming
• Sociale Alliantie

Kijk voor meer informatie over het Nederlands Sociaal Forum op www.sociaalforum.nl.