Hoe sociaal is Europa?
Sociale verhoudingen in een globaliserende wereld
Migratie als gevolg van een globaliserende economie
Identiteit, multiculturaliteit en conflict

Leiding: Paulien Osse

Forum: Lodewijk de Waal (FNV voorzitter), Doekle Terpstra (CNV voorzitter), Ineke Bakker (Raad van Kerken in Nederland algemeen secretaris), Ploni Robbers-van Berkel (vanuit Samen op Weg Kerken in presidium Conference European Churches), Ronald Jeurissen (Katholieke Raad voor Kerk en Samenleving) en diverse mensen uit de zaal.

Verslag: Hub Crijns (Arbeidspastoraat DISK)

Tijdens het middagdebat is de centrale vraag: wat kunnen kerken en vakbeweging bijdragen inzake het bestrijden van negatieve gevolgen van de processen van globalisering, toegespitst op vier onderwerpen. Deze onderwerpen zijn in de ochtend in de werkgroepen ook besproken. De inbreng vanuit de zaal is terecht gekomen bij de sterretjes van elk onderwerp.

Hoe sociaal is Europa?

Rond het eerste onderwerp “Hoe sociaal is Europa?” zijn tijdens het middagdebat de volgende actiepunten genoteerd.

Ineke Bakker vertelt, dat deze week de Conferentie van protestantse Europese kerken een manifest heeft aangenomen, waarin het pleidooi voor de versterking van het Europese middenveld een van de actiepunten is. Zowel intern als kerken onder elkaar, als extern samen met anderen.

Ploni Robbers-van Berkel geeft aan, dat kerken intern zoeken naar ontwikkeling van hun identiteit en naar buiten toe die identiteit uitdragen door middel van coalities. Om in Europa iets te bereiken moet je enerzijds aan het werk in Brussel en Straatsburg, maar anderzijds vooral ook bij de eigen regering. Zeker de Nederlandse regering is op het sociale beleid helemaal niet zo vooruitstrevend in Europa.

Volgens Doekle Terpstra heeft Europa nog geen ziel, want er is nog geen sprake van een werkelijke Europese democratie. De landen van de Europese Unie hebben economische afspraken geratificeerd. De ziel van Europa moet komen uit het maatschappelijk middenveld en een versterking daarvan is heel belangrijk. Als vakbeweging zijn we al betrokken bij de tot standkoming van Europese Richtlijnen, evenals de kerken, maar die betrokkenheid kan sterker vorm gegeven worden.

Sociale verhoudingen in een globaliserende wereld

Rond het tweede onderwerp “Sociale verhoudingen in een globaliserende wereld” zijn tijdens het middagdebat de volgende actiepunten genoteerd.

Ronald Jeurissen houdt een pleidooi voor het afschaffen van het begrip economische vluchteling. Immers op grond van het sociale denken van de rooms-katholieke kerk is een vrij verkeer van werknemers onder gelijke voorwaarden een belangrijk punt voor het verwerven van sociale rechtvaardigheid. Hij realiseert zich tegelijk, dat dit pleidooi praktische problemen oproept. Misschien komen zo wel grote groepen migranten naar Europa en willen we dat? Of misschien wordt zo de ontwikeling in arme landen benadeeld.

Doekle Terpstra vindt het weghalen van het onderscheid tussen politieke en economische vluchteling principieel juist, maar de praktische problemen zijn van dien aard, dat je dat niet vandaag even kunt besluiten. Met name het probleem dat de ontwikkeling achterblijft en de kwaliteit van de landen, waar vaak geschoold kader uit weggaat, vermindert is serieus te nemen. Uit de zaal wordt aangevuld dat je moet nadenken over het gegeven, dat politieke problemen en conflicten leiden tot economische vluchtelingen. Bovendien zit er een debat over arm en rijk achter, evenals over discriminatie: wie laten we wel toe en wie niet en op grond van welke criteria.

Paulien Osse vat samen dat er een werkgroep komt van vakbeweging en kerken, die in debat gaat over de stelling van Ronald Jeurissen.

Lodewijk de Waal onderstreept het pleidooi, dat multinationale ondernemingen ook internationaal met de vakbeweging moeten overleggen en samenwerken. Dat is heel belangrijk. De werkgevers opereren nu internationaal en onderhandelen met de vakbeweging alleen lokaal. Dat werkt niet goed.

Doekle Terpstra is akkoord en vult aan, dat bedrijven afspraken van ILO-conventies en andere handelsverdragen ook voor zichzelf verbindend moeten verklaren. En er dienen instrumenten voor naleving en sancties ontwikkeld te moeten worden. Ook kunnen we als vakbeweging ernaar streven om in de CAO’s op te nemen, dat een deel van de beschikbare loonruimte vrij komt voor het bevorderen van de internationale solidariteit.

Huib Klamer (VNONCW) licht toe, dat ondernemingen al codes kennen, waardoor zij zich onthouden van bepaalde activiteiten. Inzake niet-kinderarbeid zijn er bijvoorbeeld al certificeringsbewijzen bij allerlei producten. De vakbeweging en de non-gouvernamentele organisaties (ngo’s) zien toe op naleving. Hij vermeldt, dat er dan in sommige landen lokaal nog vele misbruiken zijn aan te wijzen. Er is vooruitgang, zij het langzaam.

Lodewijk de Waal steunt het principe, dat de opbrengsten van delfstoffen in een arm land ten behoeve moeten komen van het volk aldaar. Zo’n principe kunnen vakbeweging en kerken ook goed ondersteunen. Dat doen ze al. Maar je moet daarbij niet tegen de inmenging van internationale bedrijven zijn. Die bedrijven brengen structuur, kennis, geld, ontwikkeling. De kunst is om er op te letten, dat het verdiende geld in het land zelf blijft.

Migratie als gevolg van een globaliserende economie

Rond het derde onderwerp “Migratie als gevolg van een socialiserende economie” zijn tijdens het middagdebat de volgende actiepunten genoteerd.

Ronald Jeurissen verwijst naar zijn eerdere inbreng op dit punt rond het weghalen van het begrip economische vluchteling. De EU moet de universele Rechten van de Mens handhaven en de grenzen van de EU openzetten voor mensen, zowel tijdelijk als blijvend. Als katholieken, christenen en sociaal-democraten moeten we strepen in het zand zetten inzake opvang van mensen en vreemdelingenhaat, waaraan niemand voorbij mag.

Vervolgens wordt in het forum en in de zaal doorgesproken over de morele en ethische normen voor arbeidsmigratie. Het debat spitst zich hierbij vooral toe op de werving door EU-landen van begeerde werknemers in niet-EU-landen, zoals verpleegsters, loodgieters of IT personeel. Het ethische aspect blijkt te zitten in terughoudendheid en het comnpenseren door middel van investeringen, waardoor het land van herkomst zich kan blijven ontwikkelen.

Paulien Osse verwijst naar de eerdere afspraak, dat vakbeweging en kerken een voortgaand gesprek zullen organiseren over de aspecten, die horen bij het wegvallen van het onderscheid tussen economische en politieke vluchteling.

Identiteit, multiculturaliteit en conflict

Rond het vierde onderwerp “Identiteit, multiculturaliteit en conflict” zijn tijdens het middagdebat de volgende actiepunten genoteerd.

Iemand van Cura Mogratorum wijst er op, dat we door de migratie de hele wereld in eigen land en in eigen straat hebben. Migratie is de missing link tussen globalisering en ontwikkeling. We moeten ons ook afvragen wat de rol van de vluchtelingen in ons land is en kan zijn. Zijn we voldoende op de hoogte van hun kennis en vaardigheiden. Gebruiken we die wel genoeg? Luisteren we voldoende?

Josine Westerbeek (CNV) geeft aan, dat elke cultuur een eigen eilandje kent met aanwezige identiteit. We leven in de samenleving op een veld van eilandjes, waarvan we een aantal onvoldoende kennen. Van belang is om de dialoog tussen die eilandjes te bevorderen en als kerken en vakbeweging kunnen we dat.

Doekle Terpstra onderstreept dat debat over identiteit. Hij heeft vorige week een pleidooi gehouden om de spiritualiteit van arbeid te verdiepen, het liefst op 1 mei. Zo’n debat als vandaag moeten we volgend jaar weer doen.

Lodewijk de Waal geeft aan, dat de FNV daar graag ook islamieten wil bij betrekken. Vorig jaar hebben FNV en Islam-organisaties op een conferentie hun waarden uitgewisseld. Er zijn gelijke waarden met culturele verschillen, zo was de conclusie. En net zoals vandaag werkt dat uitwisselen verbindend.

Raf Janssen (Sjakuus) merkt op, dat als Europese waarden algemeen menselijke waarden zijn, ze ook universeel menselijke waarden zijn. En daar hebben we een Verklaring van de Rechten van de Mens voor. Tegelijk moet je de culturele verschillen, die uit waarden voortkomen, niet wegpoetsen. Ze leiden soms tot erg grote verschillen.

De heer van den Broek heeft een bijdrage rond de woorden identiteit en ziel. De ziel is het meest eigen zelf van de mens. Als je die onderdrukt, dat ben je onmenselijke bezig, hetgeen leidt tot politieke vluchtelingen. Het meest eigen zelf kan je ook uitbuiten bij het uitvoeren van werk. Ook dat is onmenselijk en dat leidt tot economische vluchtelingen. Wat is nu de ziel van Europa of de ziel van Nederland? We hebben onlangs als kerken een boek uitgebracht over ‘kerk in de stad’. Daar staat vooral in wat we als kerk doen, maar nauwelijks wat we als kerk zijn. Meer ziel voor Europa is moeilijk positief in te vullen. We zeggen bijvoorbeeld wel: geen kinderarbeid, nergens ter wereld. En we vinden dat rechtvaardig. Maar is dat ook echt zo? Er zijn landen waar men demonstreert voor het recht op kinderarbeid, om zo de kansen op overleven te vergroten. Ik vind nadenken over de ziel moeilijk. Vooral als we praten vanuit onze eigen context, waarvan we amper de ziel kennen. Je raakt snel verstrikt in paradoxen.

Hein Pieper (VKMO) geeft aan, dat organisaties meer aandacht moeten geven aan de verbinding tussen professionaliteit en spiritualiteit of bezieling. Als organisaties het debat over waarden en bezieling op hun agenda zetten, dan wordt die ziel vanzelf zichtbaar.

Lodewijk de Waal heeft tijdens zijn voorzitterschap ervaren dat de fundamentele waarden van de grote religies gelijk zijn en dat die terug te vinden zijn in de grondslag van de FNV. Hij durft dat debat wel aan.

Paulien Osse bedankt alle aanwezigen voor hun inbreng deze middag en sluit het middagdeel van de conferentie af.